Intervistë ekskluzive me Poetin dhe veprimtarin

 "Gëzim Ajgeraj" - Pjesa I

 

Rilindësit, kan qenë dhe jan burim frymëzimi, i shpirtit tim: thot Poeti dhe veprimtari shqiptar në Diaspor, Gëzim Ajgeraj në Intervistën dhënë

 

Portalit Shqiptar, KosovariMedia.com

Përgaditi: Përparim Demi
Intervistoi: Muhamet Hoxhaj

 

Pjesa I - Kush është Gëzim Ajgeraj (shkurt)

Poet dhe veprimtar nga Kosova, me banim në Zvicër. U rrit në Vërrinin heroik dhe në Prizren, ku mbaroi edhe shkollimin. Morri pjes në të gjitha lëvizjet çlirimtare, për çlirimin tokave shqiptare, që në fillim të viteve 80-ta si i ri. Emigroi në 88-tën, për të shpëtuar ndjekjes së pushtuesit sërb të atëhershëm. Vazhdoi me aktivitetin revolucionar edhe në mërgim, pa u ndalur deri në çlirimin e Kosovës. Pas çlirimit të Kosovës, ju kthye tërsishtë letërsisë. Aktiviteti i tij letrar me botime fillon që në 1987-tën, në redaksin e Rilindjes së atëhershme. Antar i lidhjes së shkrimtarve të Kosovës dhe të Zvicrës qysh prej dhjetë vitesh. Bashkpuntor me të gjitha revistat dhe gazetat e kohës, si: Rilindja, Bujku, Zëri i Kosovës, Bota Sot, Koha ditore, Epoka e re, Zëri, Fakti, Ars, Pena Shqiptare, Pioneri, Zogu i mëngjesit, etj. Ka mbi 25 botime të ndryshme letrare, poezi, prozë, romane, novela dhe poezi për fëmijë, drama, monografi, urti, etj. Shumë shpejt do të keni mundësin të lexoni nga veprimtaria e Gëzimit edhe në Portalin Shqiptar, KosovariMedia.com

Kosovarimedia: Kur u larguat nga vëndi çfarë shpresash kishit se do të ktheheshit dhe pas sa kohe e mendonit se do bëhej e mundur kjo?

 

Gëzimi: Rreth dy dekada e gjysmë më herët. Vera e vitit, 88-të, është hapi imë i parë drejt udhëve të mërgimit. E gjith kjo, jo edhe rastësi. Sipas një informacioni që atë korrik të vitit në fjalë, UDB-ja serbe po planifikonte një arrestim për mua dhe një shokun tim te idealit në atë kohë; Sefedin Poniku (i cili sot punon në policin e Kosovës). Në fakt, deri në atë kohë, nuk kisha qenë edhe i rehatshëm për pushtetin. Ishte koha për ngritjen e vetëdijes kombëtare, në masat e thjeshta popullore. Shkruarja e parollave, pamfleteve politike, shpërndarja e trakteve dhe materialeve propagandistike, (që në atë kohë na vinte nga mërgimi), etj. Në fakt, ne s`ndaleshim. Si pioner i pata filluar rrugët e idealit. Dhe sot kam mbetur i tillë, si idealist i pathyeshëm i qështjes kombëtare, por në një drejtim tjetër. Asnjëher në jetë, deri më sot, nuk e kam bërë publike, nje largim të tillë, gjithmonë e kam arsyetuar largimin nga atdheu, me aspektin e qështjeve ekonomike. Kam gjithmonë dëshirë të punoj në heshtje, pa kurrfar etje për dukje në publik, siq e quaj unë; bajraktarizëm. Të tjeret i kan korrë meritat e mia, por unë ndjehem krenare me atë. Një pjes, e idealit tim, është përmbushur, por ka edhe shum për tu bërë. Për sa i përket pjesës së dytë të përgjigjies. Shpesë për kthim po, por koh të caktuar, kush mundë ti vinte pik kësaj pune në atë kohë. Ndërsa shpresa, për çlirimin e atdheut, ndoshta nga njëher ma ngjallte kete nostalgji, dhe besimin në këtë e kam ruajtur të pa thyeshëm. Her pas here për pushime, jemi kthyer. Por, këtu që mos ti mbetem vehtes, fillimisht; kam ardhë shum here edhe nëpër kohët më të përshtatshme, të përvjetorëve te demostratave etj. Dhe shum here kam marrë pjesë në to. Këtu do ta veqoja, vitin 89-të kur me dit te tera u gjenda në Prishtinë, bashkë me të rinjët e asaj kohe që vinin nga e Prizrenit. Ka shum shum aktivitete, që nuk mundë edhe ti kujtoj më. Megjithatë, unë ndjehem i lumtur sotë kur popullin tim e shoh të lirë dhe kjo më gëzon e më jep forcë në punë e krijimtari. Sukseset le ti gëzojnë të tjeret. Më duhet të jem modest, unë i kam kryer vetëm detyrat e mia, ndaj atdheut dhe kombit. Sukseset dhe meritat, e punës sime ua kam falur të tjerëve, ndërsa krenarin do ta ruaj për vete me fanatizëm. Do mbetem përherë idealit i pa thyeshëm. Ndoshta pak tepër u zgjeruam në këtë pyetje, por vet koha e largimit tim, arsyeja, detyrimisht po më detyron në një përgjigjie të tillë.

 

Kosovarimedia: Çfarë mbresash keni për Kosovën e paraluftës dhe si e shikoni tash situatën atje?

 

Gëzimi: Çfarë të them. Një populli, një shteti i duhet mbi të gjitha liria. Dhe kur i mungonë ajo? Kosova e para luftës, për njerëzit e idealit, pra ata që punuan dhe vepruan për qështjen e lirisë së sajë, ka qenë një burg. Në fakt, ka qen një burg kolektiv, për një popull të tërë, në përjashtim të disa pakicave që jetojnë atje. Për ne shqiptarët një burg, nën qiell të hapur, dhe me qeli të mbushura me rinin më të shëndoshë, që e kishte kombi. Pra, burgosje, rrahje, tortura, plaqkitje e bastisje, helmime, e mbi të gjitha, vjasje sistematike të shqiptareve nga dora e UDB-ës serbe. Liri të shprehjes, nuk kishte fare. Liri te mediave, te cilat më vonë as që egzistonin për ne shqiptarët. Me Kosovën dhe institucionet e sajë, qeverite një pakic, e dirigjuar drejtëpërdrejtë nga Beogradi. Dhe kjo pakic, që ishin serbët, dominonte mbi popullsin shumicë të shqiptarëve.

 Siq thashë; i torturonte, i rrahte, i vriste, ua mohonte institucionet, shkollat, ambulancat, spitalet dhe qka jo tjetër. E di se këto mendime, sot mundë të shihen me rezerva, por mua nuk më bën fare. Jam shkrimtar i lirë me profesion dhe më duhet ta them hapur atë që e kam përjetuar, atë që e shohë e e ndjejë dhe atë që e parashikoi. Pra me një fjal, Kosova e para luftës, ka qen një burg kolektiv për shqiptarët, me një aparteid të dirigjuar direkt nga Serbia. Pra, për mbresa, më mbetet ta them dhe një fenomen tjetër; ideali ka qen tepër i lartë, dashuria për atdheun, lirinë, dashuria për njëri tjetrin dhe shum qështje tjera. Këto më kthejnë nostalgji, miku imë. Tani kohët kanë ecur. Më duket se një pjesë ka devijuar nga shumqka. Nga liria, që e shohin me një sy shum normal, thuaj se na piku nga qielli. Duke qen injorant ndaj shum qeshtjeve te caktuara dhe detyrave qe na preokupojnë. Mes këtyre dy kohëve të cilat nëper disa aspekte i trajtuam, ka ndodhë epoka e ndrrimit të faqeve të historisë. Apo siq e quj unë; Epoka e gjakut. Dhe kto faqe dikush i ndrroi. Dikush sakrifikoi, dikush dha gjak, mundë e djersë. Pra, pikërishtë, kjo epoka e gjakut, sikur po nëpërkëbet, po përbuzet, po injorohet. Ruajna zot nga mallkimi, si popull.

Pra, serioziteti i trajtimit të vlerave që i nxori lufta, familjet e dëshmorëve, martirëve, invalidëve të luftës, veteranëve dhe shum kategori të tjera. Pastaj, kurthet e ndërkamcat që po ju bëhen atyre etj. Dashuria e cila me brishtësin e sajë na ka pushtuar si një korbë i zi në mesin tonë. Sikur shpejt po harrojmë edhe virtytet tona kombëtare. Ka shumqka që mundë të krahasohet, që përmes ketijë krahasimi, të kthjellemi dhe të mendojmë e veprojmë me mëndje të shëndoshë. Dhe kur flasim për këto dy kohë, edhe njëra edhe tjetra, i kan dy anët e medaljes. Mbi të gjitha, sotë pjesërisht, Kosova e ka lirinë, dhe kjo është faqja e artë e kësaj medalje. Për të tjerat, shpresoj se e ardhjmja do ta kthjellë popullin tonë, dhe do të filloi të ecë mbarë. Pastaj, unë mbaj shpresë, në edukimin e brezave të ri dhe në shkollimin e tyre. Sotë atje ka mundësi, ka shum shkolla, të cilat po nxjerrin kuadro që do të jen e ardhmja e vendit.

 

Kosovarimedia: A e shihni të mundëshme të ktheheni për të jetuar në Kosovë, nëse po, çfarë pengesash keni për këtë?

 

Gëzimi: Ikën rreth dy dekada e gjysmë, largë atdheut. Për një jetë njeriu, janë shumë. Ndoshta kjo pyetje e juaja, brenda përgjigjies sime, ma nxjell tinëz dhe lotin e mallit për vendin tim, shokët, miqtë të afërmit, etj. Me vitet që i kaluar në Zvicër, e kam krijuar një lloj rrethi, të punës, të miqëve e shokëve, por edhe të jetës socio-ekonomike, në përgjithsi. Shikuar, nga vitet edhe stabilitetin financiar e ekonomik, e kam stabilizuar. Po ashtu edhe kohën e punës në veqanti atë krijimtari, e kam të rregulluar shum stikt. Por të them te drejten, me trup, qdo orë e qastë gjendem në atdhe. E them nga shpirti. Zemra më punon vetëm për atdheun tim. Dhe po ta di se këtu do të vdes, asnjë fije shprese sdo ta ushqeja më për jetë të mëtutjeshme. Atje i kam shokët, miqtë e mi, shtëpinë, rrethin familjar, ... atje e kam nënën, e cila më pret qdo ditë, me lotë në sy. Qfar tu them, shpirti imë është atje. Vetem fizikisht e ndjej veten këtu. Më duhet ti kthehem thelbit të pyetjes suajë. Janë nëntëdhjet e nëntë arsye, për tu kthyer. Është baza e stabilitetit dhe kërkesave të mia, që më ndalë këtu. Atje, për një vend pune stabil, që do të mundë ti përgjigjej kërkesave të mia, do ta kisha vështirë ta gjej, duke e pasur parasysh shtetin e krijuar risht. Pra më duhet të jem i sinqertë. Koha e këtijë transformimi që e parashikoj të ndodhe në këto ndryshime, do më nxirrte shum telashe e probleme, qe do te mi merrnin disa vite. Këtu kam frikë, se do ma ndalte për pak kohë hovin e aktivitetit tim krijues. Megjithatë, unë jam duke punuar në atë drejtim, që kur të kthehem në Prizren, atë kthim mos ta hetoj fare. Dhe në këtë pikë, jam shum afer. Më duhen edhe pak vite. Jeta në dhe të huaj, është e vështirë dhe tepër e dhimbëshme. Më duhet të përmendë dhe një faktë; edhe menjëher pas luftës, por edhe sot e kësaj dite, nga shum miq të mi, që punojnë edhe në institucione të larta të shtetit, kam kërkesa të vazhdueshme për kthim. Le ti kontribojnë të tjerët shtetit dhe politikës, unë do ti mbetem përjetësisht besnik, letërsisë. Do të vijë koha për të gjitha, edhe kthimin. Guri i rëndë, peshon në vendin e vetë, thot një urti e jona.

Kosovarimedia: Sa ndikoi aktiviteti juaj për çështjen kombëtare, në veprat tuaja letrare?

Gëzimi: Është shum e vështirë të ndahet, aktiviteti imë me letërsinë që e krijoi. Kjo vjen mu për faktin, se deshte e s`deshte, brenda për brenda krijimtarisë e gjen idealin tim, e gjen etjen për lirinë e popullit tim, vizionin për të ardhmen, etj. Njeriun në jetë gjithmonë duhet ta paraprijë një ideal, dhe pikërishtë ky ideal i imi, një një formë apo në një tjetër, në mënyrë metaforike, ndoshta pak më të shtërnguar, është paraqitur edhe në botimet e paraluftës, që i kam bërë në Kosovë. Jemi udhëhequr nga ideali i lirisë, kërkesës dhe dëshirës për tu çliruar, dhe ndoshta ky ka qen edhe misioni i atëhershëm i publikimeve të mia, për ta bartur atë dëshirë edhe më gjërë. Pas luftës, për një koh të caktuar jam marrë edhe me librat për luftën, duke e hapur një front të ri dhe me shum mundë përpara vetes. Pra, letërsin dhe kombin, i kam dy qështje, gati gati të pa ndashme njëra me tjerën, apo më qartë ta themi; si mishi me ashtin. Jo për privilegje, as për asgjë tjetër, mu desh të hyjë edhe në libra të karakterit historik, që për mua ishte një hyrje në fush të minuar. Lufta kishte sjellë dhimbje të mëdha në regjionin prej nga vi, dhe Vërrini kishte nevojë për mua në atë kohë. Duheshin dokumentuar gjërat në letër, që mos të lejonim që historin, në veqanti të kësaj ane dhe ato qfar kishin ndodhur gjat luftë së UÇK-së, të na i shkruanin të tjerët. Për këtë luftë, posedoi një arkiv të gjere, ndërsa me publikime, kam edhe shum për të publikuar, rreth kësa kohe. Pra, edhe kjo në ni far forma, ka hyre brenda krijimtaris sime, si vazhdim i asaj të parës, kohës, së idealizmës. Përveq kësaj, krijoj ende për këto kohë dhe rreth idealit, por me duhet ta them se kam aq shum libra, si te botuar dhe rreth dyzet te tjera qe e presin dritën, dhe nje pjes e tyre, jan plotesisht te liruara nga idealizma, nga patriotizma, dhe nga shum qeshtje, qe na preokupojnë neve si popull. Më duhet te jem me i qarte. Kam dhe shum libra, te cilat për kah ndertimi dhe tematika, i mbeten besnik letërsisë, dhe asaj universale. Pra, një pjesë e tyre edhe po te përktheheshin në gjuhë të huaja, do te mundë të akceptoheshin shum mirë nga lexuesi i huajë. Me një fjalë, nuk e kam problem tani, ta ndajë letërsinë dhe ta çlirojë atë nga rrjedhat e kohës, kur e kam parasysh dhe lexuesin e huajë. Megjithatë, interesat e kombit tim, nuk i jap me asgjë. Sa herë ta kërkoi koha dhe vizioni, i interesave kombëtare, unë penën time e kam në shërbim. Pra, letërsin dhe kombin, i kam dy qështje, gati gati të pa ndashme njëra me tjerën, apo më qartë ta themi; si mishi me ashtin.

 

Kosovarimedia: Ju keni publikuar shum libra me poezi, por edhe në zhanret tjera letrare, çfarë ju frymëzon për këtë dhe sa hapsirë ju jep për të shprehur idetë tuaja?

 

Gëzimi: E kam vështirë tani për tani, ti kujtoj të gjitha, por e di se me botimet e paraluftës në Rilindje, janë diku njëzet e pesë libra. Ndër to, mbi dymbëdhjetë, jan me poezi, të tjerat; poema, urti, fabula, poezi për fëmijë, romane për fëmijë e të rritur, por edhe shum artikuj dhe kritikë letrare, etj. Ideali i lirisë, ka qenë burim ushqimi i muzës sime poetike, dhe frymëzim, në krijimtarin time poetike. Ndërsa edhe në këto kohë, ka për shumqka qka të shkruhet. Vet jeta që rrethon, malli për atdheun, jeta në dhe të huaj, dhe përgjithësishtë vetë jeta që na rrethon, ka një metaforë në brendi, e cila nuk e len të qetë muzën time poetike. Kam njërgji të jashtëzakonshme për punë, dhe jam shum dinamik në jetë, lëvizje, aktivitete, punë, e mbi të gjitha edhe në krijimtari. Edhe pse, ka ikur një pjesë bukur e mirë e moshës sime, për krijimtarin e publikuar dhe profesionin e poetit, e ndjej veten ende shum i ri. Hapsirë për tu shprehur në krijimtari, sot për sot ka mjaftë. Problemet egzistojnë, si në qdo sferë të jetës, edhe në krijimtari. Është një fatkeqësi, që ne këtu ku jetojmë, por dhe largë vendlindjes, jemi ca largë qendrave të mëdha kulturore, siq jan Prishtina, Tirana, etj. Dhe kjo largësi, nga mediat, nga shtypi, nga institucionet, sikur na len të harruar ca. Megjithatë, unë si krijues i lirë ndjej veten shum të lirë dhe në këtë aspekt, i gjej vetes hapsirë për tu shprehur. I kthehem edhe pak pyetjes suajë; për sa u përket zhanreve tjera të krijimtaris, i krijoj të gjitha stilet e krijimeve, dhe aspak nuk kam vështërsi në asnjërin zhanër të të shkruarit. Kam botuar dy romane për fëmije dhe jan pritur shum mirë. Fabula, poezi për fëmijë etj. E kam mbledhur dhe publikuar edhe urtin e Vërrinit, pjesën e parë, ndërsa e dyta ende më ka mbetur pa publikuar, për qështje kohe. Romanin. Këto vitet e fundit, jam i përqëndruar në roman, dhe punoi me shum dashuri. E kam publikuar romanin; Misioni i kriminelit, dhe është pritur shum mirë nga lexuesi. Kam të gatshëm diku 5 romane, të cilat brenda viteve në vazhdim do ti publikoi. Kohë pas kohe, e kam nxjerrë deri më tani 7 numra, revistën Metafora, revistë kryesisht për letërsi, dhe vazhdoi ta nxjerrë, sa her i gjej vetes kohë. Menagjoj edhe disa web-faqe në internet, të cilat her pas here i rifreskoi me materiale. Për lexuesin tuaj po e jap adresën e Metaforës poetike; www.metaforapoetike.de.vu , prej nga pastaj mundë të gjenden edhe adresat e veb faqeve tjera. Me një fjalë, krijoj dhe punoi vazhdimisht pa u ndalur. Shpesh më shtynë mendimi, ta shfrytëzoi energjin dhe potencialin tim, sa mundem në shërbim të krijimtarisë letrare. Ne shkrimtarët, nuk punojmë për vete, për të tjerët, për popullin. Kjo tamam ma kujton atë tregimin e plakut që po e mbillte një mollë. E dinte se frytin e sajë, do ta hanin te tjeret, dhe pikërisht për atë qëllim e mbillte. Edhe ne, krijojmë e nxjerrim nga vetëvetja, që të mësojnë të tjerët.

Vazhdon.....

 

* Për lexuesit, pjesën e dytë dhe të tret të Intervistës, do ta publikojmë, në ditët e radhës....

 

 

Intervistë ekskluzive me Poetin dhe veprimtarin "Gëzim Ajgeraj" - Pjesa II

 

Rilindësit, kan qenë dhe jan burim frymëzimi, i shpirtit tim: thot Poeti dhe veprimtari shqiptar në Diaspor, Gëzim Ajgeraj në Intervistën dhënë

 

Portalit Shqiptar, KosovariMedia.com

Përgaditi: Përparim Demi
Intervistoi: Muhamet Hoxhaj

Pjesa II

 

Kosovarimedia: Cila është trashëgimia e juaj familjare dhe sa ka influencuar ajo në formimin tuaj si shkrimtar dhe poet?

Gezimi: Hë, një pyetje shum interesante me shum përgjigjie. Më kujtohet, qysh në fëmijëri,

Gëzim Ajgeraj - Portret

botën hapsirat për rreth meje, kohën, ta shohë më thellë, me të gjitha ngjyrat e sajë. E them ngjyrat, në kuptimin metaforik. Jetën me gjitha finesat. Një interesim për dijen, për kulturën, për shkollën në përgjithësi, e kam fasur qysh në moshën pes vjeqare kur kam hyre në klasën e parë. Fare fëmijë, por shum i dalluar në mësim. Më vonë, kan qen mësuesit e mi influencuesit më të mëdhej të interesimit në kulturë, si në muzik, art, sport, poer mbi të gjitha, letërsin e dalloja. Lexoja edhe atëhere romane shumë. Më vonë edhe profesorët e mi, nëpër shkollat e ndryshme, kah kam kaluar. Si nxënës i shkollave të mesme, atëherë pata bërë një roman dhe nje libër me poezi, të cilat kurrë nuk munda ti botoi, sepse e ndanë fatin e bibliotekës sime dhe rreth 2500 librave të mia, së bashku me kullën, në luftën e vitit 1998/99 në Kosovë. I dogj serbi të tëra, bashkë me Vërrinin tim. Dashurin, siq e thash ndaj letërsisë, e kam ushqyer vazhdimisht, dhe kur nuk jam ndalë së punuari me vetvehten, në këtë drejtim. Faktori tjetër gjenetik. Dihet fare mirë, historia e popullit tonë, në veqanti asajë në Vërri. Potencialin e tanishëm që e kam, kryesisht ma ka ushqyer e kaluara ime e ndritur, puna, aktiviteti, dhe mbi te gjitha dashuria për artin në përgjithësi. Okupatori kurrë nuk na ka lënë të ngrisim kokë. Besa është dashur të bëjmë luftë me jetën edhe për bukën e gojës. Gjyshi imë ka qen mullis, ka pasur një mulli, dhe kan mbijetuar katrahurat e kohëve. Ai ka vdekur shum i ri, në moshën që unë e kam sotë. Babai imë ka qen kujdestar i nëntë motrave dhe vëllezërve të vet, fëmijëve të mbetur jetim. Edhe për stëgjyshërit e parë, thonë se kan qen njerëz të mirë. Një familje e thjeshte shqiptare, me fare pak apo hiq mundesi për tu shkolluar. Babai imë ndjesë pastë (Ai ka vdekur ne tetor të vitit të kaluar), në moshën shtatëdhjet e katër vjeqare, deri një javë para se të vdiste, ka ditur mbi 35 vjersha, që i ka mësuar deri në klasën e katërt, sa ka qen atehere shkolla ne fshat. Për gati shtatëdhjet vjet, nuk i ka arruar, dhe vazhdimish i kërkoja të mi recitonte. I dinte te gjitha, me pik e me presje. Shpesh më thoshte, këto vjershat e juaja, shum më të vështira, nuk po i kuptoj. Pa u ndalë, më tutje, dua te them se një lloj frymëzimi, më ka ardhur edhe nga Ai. Pra, ka qenë gati gati edhe një përcjellje gjenetike, e cila sikur ka hyre pa hetueshëm brenda meje. Për sa i perket shkrimtarëve, me vargjet e Nolit, jam rritur. Me Migjenin, i kam ushqyer shpresat e jetës. Naimi, sikur më jepte frymëzim, si ta doja atdheun, lirinë, popullin tim. Me një fjalë, Rilindësit, kan qen dhe jan burim frymëzimi, i shpirtit tim. Pamvaresisht se sotë kohët kan ecur. Unë mbetem te Rilindësit, dhe më vjen shum keq, që nuk i kam takuar asaj kohe. Mergimi, ka qen pjesa tjetër e frymëzimeve të mia, dhe kjo temë shpesh e them më eshtë ngjitur në vargë dhe sikur mi jep zjarmi e mall vargut. Potencialin e tanishëm që e kam, kryesisht ma ka ushqyer e kaluara ime e ndritur, puna, aktiviteti, dhe mbi te gjitha dashuria për artin në përgjithësi.

Kosovarimedia: Meqënëse jeni rritur në një epokë e cila është karakterizuar nga lufta e shqiptarëve për çlirimin e Kosovës, cili është raporti midis lirikës dhe epikës në poezinë tuaj në gjuhën shqipe?

 

Gezimi: Gati gati i kam të pa ndashme. Eposi i ynë, si në të kaluarën, por edhe sotë, ka qen dhe është shum i pasur. Përpjekjet tona, për qlirim, flas si popull, kan qen të të vazhdueshme nëpër histori dhe kohët kan nxjerrë kreshnik, luftëtar të atdheut. Për ta është kënduar, është shkruajtur edhe në të kaluarën, edhe sotë. Dhe ne i kemi të freskëta edhe kujtimet e luftës që e patëm. Kësaj, qëndrese dhe epoke, i ka prirë një dashuri, për vendin, për tokën, për gjuhën, për flamurin për atdheun. Edhe gjat kësaj kohe, në poezin time, poezia lirike dhe ajo epike, kan qenë të pa ndashme. Mjafton ti hidhet një sy mbrapa, librave te publikuar, dhe aty do ti shihni dhe vetë se sa të mishëruara jan njëra me tjetrën, pra epika me lirikën. Apo ta them më qartë, për mes lirikës, jam munduar ta shtroi në vargë dashurinë për atëdheun, dëshmorët, lirinë, etj. Dhe sikur këto tema, të eposit tonë, tek krijimtaria e ime, do ti gjen me shumicë. Nuk e di, jam marr dhumë me krijimtarin epike, sepse ka qen plaga e ime, ka qen dashuria për atdheun, për lirinë. Mendoj se ndjehem i lumtur, që aq shum i kam krijuar një epoke, siq ishte ajo e luftës për liri, dhe kjo më bënë shum krenar. Jam përpjekur nga vetvetja të jap, kontributin tim edhe me pendë, për ti dalë borgjit sa do pakë, popullit dhe vendit tim. Pra vetë kohët, nëpër të cilat u përbiruam, ishin epike dhe po të dilje nga to, ti nuk i ke kontribuar as popullit tën, as letërsisë.

Kosovarimedia: Si i cilsoni zhvillimet e letërsisë shqipe në Kosovën e pas lufte, cilat janë tendencat kryesore dhe cili do jet orientimi ne të ardhmen sipas mendimit tuaj?

Gezimi: çfarë të them. Nëse flasim për prurjet në letërsi, sidomos të etapës së pas luftës, këtu tek ne në Kosovë, ka një evolvim. Nuk duhet të brengosemi shum, duke e shikuar artin letrar dhe zhvillimin e tijë në vizion. Puna krijuese, është një maraton, ku hyjnë shum atlet në të, por fundin e arrijnë pak. Edhe në art, është e njejta situatë. Arti i të shkruarit, kërkon mëndje, frymëzim, energji, etj, por edhe vullnet e dashuri ndaj tijë. Nëse në art, hyhet pa shumicën e këtyre kritereve, vështirë e ke ti dalësh në fundë kësaj maratone. Nuk është krijimtari, nëse ti ke bërë një libër diku dhe aty ke mbetë. Nuk hyhet me rastësi në letërsi, por me mëndje të shëndoshë dhe me vizion në punën krijuese. Për sa i përket vlerave, ato i vlerëson koha. Ajo është një sit, në kuptimin metaforik, që di ti selektoj vlerat dhe tu përcaktoj kohën e tyre. Do flas edhe si lexues; kur më bie në dorë një libër, nëse ka vlerë për ta lexuar e lexoi, nëse jo, as që i kthehem ta shikoi ndonjëher, apo edhe të merrem me të. Ky edhe duhet të jet parimi i lexuesit. Tek ne pas luftës, krahas punës pozitive që është bërë, ka edhe elemente negative, që deomos e përcjellin qdo shoqëri në pas luftë, edhe neve. Unë rreth kësaj qështje, i kam edhe verejtjet e mia, që si krijues i pavarur, nuk do pajtohem kurrë. Planet dhe programet, sot nëpër shkollat e Kosovës, një pjesë jan të vjetruara, pastaj edhe nëse diqka është ndërruar apo plotësuar, ka ngapak hile. Fati i keq i këtyre zhvillimeve, ka qen politika ditore, ajo gjithmonë i dëmtuar shoqëritë në tranzicion e edhe neve. Jan hartuar plane e programe, në kuadër të interesave të ngushta partiake, të grupeve të caktuara të interesit, të klaneve të ndryshme etj. Europa po bashkohet gjithnjë e më shum, në këtë kuadër edhe ne. Pse shqiptarët jo? Pse edhe ne nuk synojmë drejt një integrimi mbarkombëtar, ndyshe kohët do na dënojnë. Për të mos u zgjatur shum, për të dal nga pyetje, ne as Abetaren tonë nuk e kemi unike, qka të themi për tjera. Ndoshta pak, ju zgjata përgjigjies, por ky është një preokupim edhe i shum kolegëve të mi krijues. Nëpër shkollat tona mësohen shkrimtar të huaj, e edhe ata që deri dje i kishim armiq, e tonët mbeten jashtë këtyre programeve. Është ky një turp i kohës që nuk ka kush e lajë, dhe i brezave që do ta paguajnë në të ardhmen. Ishte ky një fakt, që drejtë për së drejti lidhet edhe me rrethanat e krijimtarisë dhe krijuesve për dekadën e pas luftës. Duke e kthyer tek krijuesi, ajo eufori e botimeve që ishte në kohën e pas luftës, sikur ka filluar te stabilizohet, dhe të bie në binarët e vetë. Kjo qështje, nuk më brengos fare. Do flas edhe si lexues; kur më bie në dorë një libër, nëse ka vlerë për ta lexuar e lexoi, nëse jo, as që i kthehem ta shikoi ndonjëher, apo edhe të merrem me të. Ky edhe duhet të jet parimi i lexuesit. Sotë është koha e zgjedhjes së vlerave, dhe e drejt e secilit, ndërsa për sa i përket, imponimit të planeve dhe programeve në shkolla, kjo është një pikpyetje e madhe, me të cilën, siq thash më lartë, jam ithtar i denjë i ides së riformulimit të planeve dhe programeve tona arsimore, në veqanti në letërsi.

 

Kosovarimedia: Cila është përshtypja juaj, si shkrimtar, a është përfaqsuar mjaftueshëm lufta dhe UÇK-ja në veprat artistike të literaturës shqiptare?

 

Gëzimi: Si njohës i mirë i rrethanave të kohës, si aktivist që kam qen shum i lidhur ngusht me këto rrjedha, dhe si njohës i asajë se sa është prezantuar lufta e UÇK-së, nuk jam i kënaqur. Më vjen shum keq, që jam shum klasik në këtë përgjigjie. Ndoshta tek krijuesit, kan ndikuar shum faktorë, që jan zhvilluar pas luftës në Kosovë, por unë nuk e shok arsyetim. Krijuesit, duhet ta shohin me mëndje të shëndoshë, epokën e kuqe, siq i them unë, apo luftën, e jo nga syri apo prizmi i politikave ditore. Jam shum stoik, në këtë që e them. Dikush e ka shikuar atë, sikur të kishte ndodhur në ndonjë planet tjetër, e dhimbshme apo jo. Po të merret krijimtaria e të gjithë krijuesve, dhe të lexohet, në veqanti koha e luftës apo edhe e pas luftës, ka të atillë, që sikur kan tejkaluar atë, pa i vënë kurrfar kronologjie asaj kohe. Kjo vlen edhe për historinë e historianët, që të mos dal nga bërthama e përgjigjies. Ka qen sikur një heshtje e pas luftës, duke e shikuar nga largë, për të mos thënë e injoruar, fatkeqësisht. Nuk do të ndalem vetëm në zhanrin e krijimtaris artistike, por edhe të shum fushave tjera të krijimtarisë. Duhet ta përmend një shembull, rreth kësaj pyetje; Unë pas luftës, e kam botuar një libër; Rruga e lirisë, është një libër intervistë me Zafir Berishën, per mes të cilit e kam zbërthyer në detaje, luftën e UçK-së, në regjionin e Prizrenit, në veqanti, në Vërri. Po ashtu e kam botuar dhe librin; Masakra e Tusuzit, ku pasqyroj një nga masakrat më të mëdha serbe në Prizren. Kam mbledhe dhe posedoj arkivën më të pasur rreth luftës në regjionin e Prizrenit. Edhe në krijimtarin artistike, kam shum krijime rreth kësaj kohe. Thuaj se nuk ka dëshmor a martir, por edhe ngjarje, të ket ndodhur në Prizren, e të mos kem shkruar. Unë, në vërri i kam njerëzit e mi, kam edhe te vrare nga rrethi i ngushte, dhe ështe e pa mundëshme të mos më preokupon kjo temë. Nuk i kam lejuar vetes që dikush tjetër të na e dokumentoi historin tonë, siq ka ndodhë shpesh në të kaluarën.

 

Kosovarimedia: Çfarë mund të na thoni për përdorimin e gjuhës letrare shqipe dhe problemet që diskutohen lidhur me gjuhën se standartizuar?

 

Gëzimi: Përpara se të them diq, nuk dua as të polemizoj me kënd, as të ngrej polemikë. çfarë të them. Me gjuhën nuk luhet. Po flitet nganjëher nëpër media, si te shkruara edhe ato elektronike, e që për mua, këto debate jan vetëm një grusht hi në hapsirë. Vërtetë, gjuha popullore, apo dialektet e ndryshme, për kah vjetërsia ia kalojnë gjuhës standarte, kjo është shum logjike. Por, të fillojmë nga e para?, Të hapim çështje tjera?, Ta hudhim këtë në shportë, pse?, Të marrim gjuhë katundesh, a krahinash?, Cila është pengesa e gjuhës sotme dhe kënd po e pengon ajo? e shum e shum pyetje. Thuaj se ne shqiptarët nuk kemi me qka të mirremi dhe për qka të punojmë. Prap po e them; jam disa etje të njerëzve për tu dukur të veqantë, duke menduar se jan faktor që mundë të ndryshojnë si të duan dhe kur të duan gjuhën e një kombi. Për të tani më është investuar me dekada, është standardizuar, jan krijuar miljona libra, jan krijuar shum universitete, mijëra shkolla, e jan edukuar miljona e miljona shqiptar. Dhe të qohemi sot e tu themi; o popull, nga tani e tutje do ta futim një stil tjetër të folmit në radh të parë nëpër shkolla institucione, etj, etj. Mendojeni, vetëm se qfar kapitali do të na duhej, pa lëre më problemet tjera që do të dilnin. Shkurte, e shoh të pa mundëshme, të pa nevojshme. Për mua është kthim mbrapa. Le të mendoj kush si të doj, gjuha është e të gjithëve dhe ka të drejtë kush si të doj të flasë, por të kthehemi nga pika zero, me historikun e sajë, kjo për mua është vetëm hipotetike

 

* Për lexuesit, pjesën e tret dhe të fundit të Intervistës, do ta publikojmë, në ditë e radhës....

 

Intervistë ekskluzive me Poetin dhe veprimtarin "Gëzim Ajgeraj" - Pjesa III

 

Rilindësit, kan qenë dhe jan burim frymëzimi, i shpirtit tim: thot Poeti dhe veprimtari shqiptar në Diaspor, Gëzim Ajgeraj në Intervistën dhënë

 

Portalit Shqiptar, KosovariMedia.com

Përgaditi: Përparim Demi
Intervistoi: Muhamet Hoxhaj

Pjesa III dhe e fundit

 

Kosovarimedia: Çfarë influence ka folklori shqiptar në veprën tuaj letrare?

Gëzimi: Më duhet ta them një fakt që në fillim. Nëse no do të bëhesha poet, do të isha bërë këngëtar. Si i ri

Gëzim Ajgeraj - Portret

edhe kam kënduar. E njoh shkëlqyeshëm folklorin. Kam interpretuar diku rreth tetë instrumente me tela, nga lahuta e deri tek primi, për të mos i lënë anash tupanin, daullen dhe shum instrumente tjera. Për mbi dhjet jet në Malësi kam drejtuar një SHKA, që vet e pata formuar. Pastaj mbi dhjet vite edhe këtu në mërgim. Kjo, ka ndikuar që unë të hyjë edhe vetë në shpirtin e folklorit. Guri i rëndë,

peshon në vendin e vetë,

thotë urtia e jonë.

 Kam kënduar me shok, në shum koncerte e festivale. Por me kohën, dominanca e bas-it në zerin tim, më ndali. I përmenda këto fakte, që ju vetë të mundë ta imagjinoni, se sa ndikim, ka pasur folklori, në veqanti ai popullor në veprën time. Temat te cilat i prekë, frymëzimet që mi sjellë, por edhe disponimin që e kërkoi si nevojë shpirtërore, janë burim ushqimi për muzën time krijuese. Folklori, si pasuri e popullit tonë, më bënë gjithmonë të ndihem edhe një krijimtari, shum afer tradicionales, traditës, kuptohet në fusha të veqanta të krijimtarisë, siq është poezia. Sikur këngëtari që e ka këngën, si burim i shpirtit, poeti e ka poezinë. Here pas here, për ti kontribuar edhe folklorit, shkruaj tekste këngësh. Kam krijuar shum tekste te tilla, që sot këndohen nga këngëtar të ndryshëm, e sidomos në periudhën e pas luftës, tekste këngësh për dëshmorët e kombit. Kjo thuajve, më përafron dhe më lidhë edhe më tepër me folklorin.

Kosovarimedia: Pasuria më e madhe e gjuhës shqipe janë dialektet dhe nëndialektet e shumta të përkufizuara qartë për nga shtrirja e tyre gjeografike. Si mund të shfrytzohet në art interferenca e gjuhës popullore, për të kompletuar idetë nëpërmjet një forme më komplekse, që kjo pasuri gjuhësore na e bën të mundur?

 

Gëzimi: Të shkruash sotë jashtë gjuhës së unifikuar shqipe, në letërsi më nuk mundë ta imagjinosh. Ndryshe, shkrimet tuaja do të mbeten në rrethe, lokalitete a krahina, si te lexueshme, apo ndoshta do të ishte me vlerë për studijuesit. Fjalë, përdoren dhe i shoh si shum të arsyeshme, duke e begatuar artin, me fjalë nga dialektet, apo të folmet e krahinave e rretheve. Kjo vlen më tepër në poezi, aty her pas here, them për veten, e përdorë ndonjë fjalë nga e folmja e rrethit, duke e përafruar dhe lidhë mirë me letraren. Jam i pa ndalshëm, dhe do të krijoi sa të më punon mëndja, muza poetike dhe penda. Por fjalë te tilla, i përdorë vetem atehere kur e di se nuk ka qarje nga gjuha e përdorur në vargë. Dhe së dyti, disa fjalë i përdorë me nostalgji, për ta dokumentuar inspirimin, se prej nga e kam marrë, për ta vënë në vargë. Që në një formë, është një lloj adrese se prej nga vijë. Gjuhët e rretheve, dialektet, jan mirë të ruhen, sepse ato janë pasuri kombëtare, por gjuha unike është vlerë e veqantë që neve duhet te na identifikoi si një komb. Dhe pikërishtë, edhe krijimtaria, duhet të ecë kësaj vije. Nuk dua polimizoj me këtë, larg asajë, por ky është mendimi imë. Për të mos dal nga tema, edhe pak, gati gjithë popujt i kan të njejtat probleme, por krijuesit, me sa kam lexuar edhe në gjuhë të huaja, e respektojnë parimin e gjuhës standarde. Influencat, e gjuhës popullore janë të mundëshme të përdoren, duke e gërshetuar me mjeshtrinë që e ka krijuesi, kur krijon një vepër letrare. Ka sentenca te tilla nëpër vepra të krijuesve, të cilët për veq artit të të krijuarit, tregojnë edhe mjeshtrinë e gërshetimit të gjuhës popullore, brenda standardes. Ashtu siq veproj edhe vete, por duke mos e mbingarkuar veprën.

Kosovarimedia: Çfarë mund të na thoni për shprehjet popullore, fjalët e urta, metaforat, dhe figurat e tjera të përdorura shpesh në gjuhën tonë të përditshme, të ngritura në nivel artistik, të cilat shpesh konsiderohen si shprehje e mënçurisë popullore. Çfarë vëndi duhet të zënë ato në literaturën bashkohore shqiptare?

 

Gëzimi: Mënquria e popullit, e krijuar nëpër shekuj dhe e bartur në trashëgimni, siq janë fjalët e urta apo shprehjet popullore, jan pasuri e pa zëvendësueshme. Ato bartin me vete përvojën njerzore, dhe mënqurin e popullit. Dhe sa do kohët të ndryshojnë, ato e ruajnë vlerën e vetë. Me një fjalë, shprehjet popullore, apo urtitë, janë metafora e popullit, e krijuar dhe e bartur ndër breza. Është e pa mundëshme sot ta mendosh krijimtarin, pa ndikimin e shprehjes apo traditës popullore, pa marrë parasyshë, se cilën formë apo metodë futet ajo në artin e të shkruarit. Sikur këngëtari që e ka këngën, si burim i shpirtit, poeti e ka poezinë. Vetëm, se ndoshta, mënyra e shfrytëzimit të sajë dhe e paraqitjes, në krijimtari, mundë të jetë më fine dhe më e përsosur. Ka sekuenca në shkrime, kur me një fjalë të urtë, qoftë në vargë, apo edhe në roman, me një urti të përdorur, definon shumqka. Me një fjalë, kur shprehjes së urtë popullore, apo urtis, ia gjen vendin e vetë, mundë të definosh shumqka. Por fillimisht, duhet ta njohësh mirë atë dhe shpirtin e popullit, duke kërkuar për të vënë në vendin e vetë, shprehjen e duhur. Me një fjal, siq e thash më herët, ajo është metafora popullore. Dhe kjo metaforë, vetëm sa e pasuron artin, e mbëlton atë, e bën më të këndëshëm. Do ta them edhe këtë; populli është poeti më i mirë, Ai ka ditur të thur fjalë, vargje, këngë, urti etj. Kjo përvojë na paraprinë neve poetëve. Ne mundë dhe shpeshë e stigmatizojmë vargun me shprehje e fjalë të huaja, duke u munduar të sjellim mjeshtri të reja, por sa do të jetë kjo e ëmbël për lexuesin tonë, kjo është pikëpyetje. Pastaj, qështja tjetër, hermetizimi i vargut brenda standardeve gjuhësore, pa përdorimin e ndonjë elementi, të sipërpermendur, paramendoni sa i thatë do të ishte për lexuesin tonë. Pra me një fjalë, edhe krijimtaria e ka misionin e sajë, kultivimin e gjuhës, traditës, por kuptohet edhe zhvillimin e sajë. Unë përvete, pamvarësisht, se e kërkojë modernitetin në vargë, shpeshherë i mbetem besnik tradicionales, sepse aty marr frymë lirshëm, aty ia gjejë prehën vargut, shkëlqimin e tijë. Vargu është si pema, kur ushqehet nga rrënja, edhe frytin e ka të mirë.

 

Kosovarimedia: Çfarë projektesh keni për të ardhmen në aktivitetin tuaj letrar?

 

Gëzimi: Letërsin e kuptoi, si një vrap i një maratonomaku, që nuk ndalet kurrë, deri në vdekje. Për mua kjo thënje është moto e krijimtaris sime. Jam i pa ndalshëm, dhe do të krijoi sa të më punon mëndja, muza poetike dhe penda. Romani, për qastin, është synimi kryesor, sa i përket botimeve. Por krijimtarin time nuk e ndërpres në asnjërin zhanër të krijimtarisë. Krijoj vazhdimish. Po, për kah volumi i krijimeve, botoi më pak. Kjo dihet. Gjithqka sot është privatizuar, dhe kërkohet vetëfinancimi i botimeve. Është e pa mundëshme sot ta mendosh krijimtarin, pa ndikimin e shprehjes apo traditës popullore, pa marrë parasyshë, se cilën formë apo metodë futet ajo në artin e të shkruarit. Kjo sikur na ndalë neve krijuesve. Megjithatë, mua jo, por kam dhe shum plane tjera para vetes. Me revistën metafora, kam dëshir ta vazhdoi, por më tepër dua ta bartë në qytetin tim te lindjes. Botimet sdo ti ndalë, përmes shtëpis sime botuese; Metafora. Her pas here kam botuar edhe libra të kolegëve të mi krijues. Por, po kthehem prapë tek romani. Kam disa romane te perfunduara te cilat e presin driten dhe për nga tematika, jan tepër interesant. Vitet e 81-ta e këndej, kan qen plotë zhvillime, sidomos ato nga viti 89-te e ketej, kur aparteidi serbe, me zullumin e vetë, mbi shqiptarët, sikur nuk është pasqyruar në libra. Paramendoni veprimet e UDB-ës serbe;vrasjet, helmimet, mbylljet e shkollave dhe institucioneve tjera, armatosjet e popullates se vetë, për lufte kundër shqiptareve. Të gjitha këto, janë tema të përfunduara në romanet e mia, me ngjarje që kryesisht zhvillohen në qytetin tim te lindjes. Një miku imë, njohës i mirë i letrave shqipe, pasi e kishte lexuar, rilexuar dhe rilexuar, për tre herë romanin; Misioni i kriminelit, më thotë; Të inkrajoj të shkruar, romane të tilla, sepse ende deri më sot, nuk është shkruar asnjë roman më i mirë për Prizrenin dhe ngjarjet brenda tijë. Të tilla komplimente kam marrë mjaftë, dhe i them lexuesit tim, se romanet qe do te vijne, do te sjellin tema, qe me siguri do të ndahen të kënaqur.

Kosovarimedia: A dëshëroni të thoni diçka për lexuesit e Kosovarimedias?

 

Gëzimi:Gjuhët e rretheve, dialektet, jan mirë të ruhen, sepse ato janë pasuri kombëtare, por gjuha unike është vlerë e veqantë që neve duhet te na identifikoi si një komb. Mendoj se lexuesit tuajë i lodha pak. Le të më falin ata. Jam munduar të jem sa me i shkurtë, sepse kam shumë për të thënë. E që nganjëher e ndjej se edhe në libra, nuk po mund i dal hakut muzës sime krijuese. Sepse ajo po më shtynë shum, ndërsa rrethanat nganjeher na kufizojnë. Lexuesit tuajë, i porosis që sa më tepër të lexoni, sepse vetëm të ditur, mundë të ecim përpara si komb. Edhe diq tjetër dua ti porosis lexuesit tuajë; Për ata që jetojnë në atdhe, letë përpiqen që të ardhmen e tyre, ta ndërtojnë atje, ndërsa për ata që kanë krijuar kushte dhe mundësi për tu kthyer, ti kthehen atdheut, dhe atje ta kërkojnë e ndërtojnë ardhmërin e tyre. Kjo për mua, është alkimia, që vlen për secilin shqiptarë, që synon që ardhmërin e tijë ta kërkoi diku tjetër e jo në atdheun e vetë. Guri i rëndë, peshon në vendin e vetë, thotë urtia e jonë.

I nderuar Gëzim Ajgeraj, ju falenderojm për Intervisten duke ju dëshiruar juve dhe familjes tuaj, shëndet e suksese

 

Gëzimi: Falemënderit, dhe juve shumë suksese në punën tuajë, për të cilën ndaj respekt të veqantë. Kënaqësia ishte edhe e imja.

 

Fund

*Për lexuesit, shumë shpejtë do të keni mundësi, më shumë të lexoni nga veprimtaria e Gëzimit në Portalin tonë KosovariMedia.com

 

 

Epoka e re për Kluturë

 

Aktivitete kulturore të mërgatës shqiptare

 

LIBRI SHQIP NË RAFTET E BIBLIOTEKËS SË St. GALLENIT

 

Shtëpia e librit shqip në Zvicër, do të bëjë përpjekje të bashkojë rreth sajë gjithë potencialin krijues të mërgatës shqiptare, duke e prezentuar atë në mënyrë sa më të organizuar përpara vendësve dhe institucioneve shtetërore të shtetit ku vepron. Ajo do të jetë urë lidhëse në avancimin e gjithë atij aktiviteti për ta prezantuar në mënyrë sa më të denjë kulturën tonë përpara komunitetit vendës, me pretendim të zyrtarizimit të gjithë atij aktiviteti kulturor, thotë krijuesi Gëzim Ajgeraj.

 

Demir RESHITI

 

Me nismën e disa krijuesve, intelektualëve e veprimtarëve të dëshmuar në fushën e kulturës letërsisë dhe artit si;.Kudret Isai, Kadri Rexha, Agush Buja, Gëzim Ajgeraj, Isuf Sherifi, Brahim Avdyli, Nuriman Hasani, Murat Avdiu, Sadëka Pajaziti, Xhemail Maliqi, në lokalet e "Freihandbiblotekës" në St. Gallen të Zvicrës, këto ditë është formuar Shtëpia e Librit Shqip. Për t'u njohur më për së afërmi me tërë aktivitetin e perditshëm kulturor, biseduam me poetin, prozatorin dhe publicistin Gëzim Ajgeraj.

 

Epoka e re: Me qfarë qëllimi është themeluar Shtëpia e Librit Shqip dhe cili do të jetë misioni i sajë?

 

G. Ajgeraj; Shtëpia e Librit Shqip në Zvicër, do të bëjë përpjekje të bashkoi rreth vetes të gjithë potencialin krijues të mërgatës sonë, për aq sa ajo do të mundë të shtoi aktivitetin e vet dhe për aq sa ajo do ta prezentoi atë në mënyrë sa më të organizuar përpara vendësve dhe institucioneve të shtetit ku vepron. Ajo përpos bashkimit të vlerave kulturore ndërmjet mërgatës shqiptare, do të jetë urë lidhëse, në avancimin e gjithë atij aktiviteti për ta prezantuar në mënyrë sa më të denjë kulturën tonë përpara komunitetit vendës, me pretendim të zyrtarizimit të gjithë atij aktiviteti kulturor. Fillimisht, iniciativa është e shtrirë vetëm në katër kantone të Zvicrës lindore; St.Gallen, Apencel, Turgau dhe Graubinden, me synim që ky aktivitet të zgjerohet edhe në kantonet tjera. Si rezultat i parë i punës, është hapja e Pavilonit të Librit Shqip, pranë Biblotekës së Qytetit, hap i cili që në fillim është mbështetur nga LAPSH-i, duke i dhuruar këtij pavilioni më se 100 ekzemplarë dhe tituj librash.

 

Epoka e re: Cilat janë objektivat e kësajë Shtëpie?

 

G. Ajgeraj: Shtëpia e Librit Shqip, do të bëjë përpjekje të bashkojë vlerat kulturore të të gjitha lëmive, si; librit, pikturës, skulpturës, muzikës, filmit, etj. Kjo Shtëpi, do të synojë që nëpërmjet institucioneve shtetërore, m të cilat kanë filluar lidhjet zyrtare, të krijojë mundësinë e prezantimit sa më të denjë të kulturës shqiptare. Pra, avancimi që synohet të i bëhet organizimit kulturor të mërgatës sonë, do të jetë shumë i rëndësishëm në avancimin e pozitës së mërgimtarëve në sferat e jetës në shoqëri, integrimin e sajë sa më të gjerë në të. Mbi të gjitha kjo do të jetë një pasqyrë e mirë për Kosovën, karshi popullit Zviceran. Shtëpia e Librit Shqip, synon të jetë ndërkulturore, ku do të dominoj bashkëpunimi i krijuesve zviceran dhe atyre shqiptarë. Themelimi i Shtëpisë së Librit Shqip, ka edhe mbështetje juridike në kodin civil të shtetit

 

Epoka e re: Cilat hapa do të ndërmerren ne të ardhëmen?

 

G. Ajgeraj: Mbarëvajtjen e punëve në vazhdim rreth hartimit të statusit dhe programit të Shtëpisë së Librit Shqip, do ta bartë grupi punues prej pesë anëtarëve; (Kudret Isai, Brahim Avdyli, Gëzim Ajgeraj, Isuf Sherifi dhe Murat Avdiu). Ky grup pune, përveç hartimit të projekt statusit, do ta bartë barrën e organizimit deri në kuvendin zgjedhor. Për fillim janë shtruar disa projekte dhe ide, nga themeluesit kësaj vatre kulturore, të cilat do të duhen të realizohen në të ardhmen, e që do të hyjë në kuadër të punës dhe aktivitetit dhe një revistë e cila do të pasqyronte aktivitetin dhe punën e Shtëpisë...

Shtëpia e Librit Shqip është e hapur dhe mirëpret kontributin e të gjithë krijuesve të dëshmuar shqiptarë dhe atyre zviceran.

 

Epoka e re: A egziston ndonjë interesim nga institucionet e Kosovës për ta mbështetur mërgatën në aktivitetet e këtij lloji?

___________________________________________________________________________

 

Gëzim Ajgeraj u lind më 1967 në Malësinë e Vërrinit. Shkollimi e mbaroi në Prizren. Jeton dhe krijon në Zvicër. Është autor i mbi dhjetë librave, prej të cilave shumica me poezi të botuara nga shtëpitë botuese; "Rilindja", "Apollonia", KL. "Fan Noli" ; "Klithmë malli", (1997), "Ëndrra për parajsë", (1998), "Qiellit po digjem", (1998), "Flakë në plagë", (1998), "Kënga e babait", (1998), "Mallëngjimi", (2000), "Balada e ërrinit", (2001). Ka botuar gjithashtu edhe librin me "Urti popullore të Vërrinit" 1, (Bashkëautorësi), (1998), dramën "Rruga e lirisë", (2001), si dhe librin; "Rruga e lirisë-intervistë me komandantin Zafir Berisha", (2002). Gëzimi është anëtarë i Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës dhe anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Zvicrës (SSV). Bashkëpuno me të gjitha gazetat dhe revistat shqiptare, në veçanti me ato letrare, si ARS e Tiranës, Jeta e re e Prishtinës etj.

 

 

G. Ajgeraj: Për ta nderuar dhe mbështetur këtë ide, në ditën e themelimit, nga Kosova me ftesen e Shoqatës Kulturore Shqiptare "Mëmëdheu" dhe të Shtëpisë së Librit Shqip, në St. Gallen, ishte edhe Avni Dehari, zëvendësdrejtor i departamentit për çështje jo rezidente të Kosovës, dh njëherit pergjegjës për kulturë pranë këtij departamenti. Ky interesim, na jep akoma më tepër kurajo për ta vazhduar punën në drejtim të përhapjes së kulturës shqiptare në diasporë.

                                                                                                          2005

TV BESA

 

Pjesë të shkëputura nga intervista me Gëzim Ajgeraj, në Tv Besa, intervistoi gazetari: Qazim Thaçi

 

1. TV Besa:LIRIKU I ARRATISUR

 

Gëzim Ajgeraj, poeti i arratisur larg atdheut, për gati dy dekada, apo me mirë të themi gati gjysmën e jetës së tij e kaloi jashtë vendit të vetë. Zvicra ishte stacioni i fundit, kur në vitin 1988 u arratis nga atdheu i tij i robëruar dhe mori botën në sy. Ai fletë me nostalgji, për vitet e rinis së tij, vite këto që i kaloi ë qytetin e bukur buzë Lumbardhit. U lind në qytetin e Prizrenit, u rritë në Vërri zonë kjo shumë e dëshmuar në luftërat për çlirim kombëtar. Shkollimin e mbaroi në Malësi dhe në qytetin e lindjes për të vazhduar më vonë edhe në Zvicër. Ishin vitet e rënda, vitet e lëvizjeve të mëdha në Kosovë, kur Ai u largua por nuk i mungoi kurrë asaj. Gjashtë vitet e ilegalitetit të tij në atdhe, që nga rinia e hershme, e kishin kalitur për qëndresë, moral dhe ideal të fortë në përpjekjet për çlirimin e atdheut. Ai që në rinin e hershme, qysh si nxënës i shkollave të mesme në qytetin e tij, e gjend gjithmonë nëpër demonstrata kundër shtypjes dhe dhunës, nga regjimi i Beogradit. është dalluar gjithmonë për konspiracion të lartë në mesin e ilegalëve të Kosovës. Gjatë viteve '82-88 dha kontribut shumë të çmuar ë shpërndarjen e materialeve propagandistike, për vetëdijësimin e masave të thjeshta të popullit. E gjithë kjo përpjekje dha rezultate më vonë. Në vitin 88, nga njerëz të besuar ishte njoftuar se së bashku me një shokun e tij (S.P), nga shërbimet sekrete të shtetit okupator, po pregaditeshin dosje dhe se së shpejti do të arrestoheshin. Për tu ikur këtyre kthetrave, Ai detyrohet të largohet nga atdheu, duke mos e bërë publike kurrë një informacion të tillë, por largimin duke e arsëtuar gjithmonë për shkaqe ekonomike.

Krijimtaria e tij letrare ka zanafillën, që në klasën e pestë të fillores. Por me një përkushtim të veçantë ai u dallua gjatë shkollimit të mëtutjeshëm. Botonte në shumë revista dhe gazta të kohës. Ishte kohë e cenzurës dhe jo gjithçka i gjente dritën, megjithatë herë pas here ndonjë shkrim i publikohej nëpër gazeta.

Vitet 88-89, sollën lëvizje të mëdha në Kosovë. Brenda këtyre lëvizjeve Ajgerajn e gjejmë kudo, në Gjenevë, Bernë, Cyrih, Prizren, Prishtinë, e deri në Hag-ë. U dallua si në vend ashtu edhe jashtë, si veprimtar dhe organizator i pa lodhshëm, në shërbim të kombit dhe atdheut.

Kjo veprimtari, e tija në shërbim të çështjes kombëtare, ka filluar që nga viti 81, si pionier dhe nxënës i vitit të parë në shkollat e qytetit, e deri në përfundimin e luftës më 1999. Edhe gjatë luftës ai dha kontribut shumë të çmuar, duke i organizuar Vërrin-asit, nëpër të gjithë evropën, për ta ndihmuar Luftën Autoriteti i tij në masat e gjëra, ndikoi që gjatë gjithë kohës deri në përfundimin e luftës çlirimtare, ai dhe shokët e tij e mbështetën në të gjitha mënyrat e organizimit.

Është e pa ndashme krijimtaria letrare e tij gjatë gjithë kësaj kohe. Në vitin 1987, e botoi libri e parë me poezi;1.Klithmë malli, poezi, „Rilindja“, Prishtinë,1997 2.Ëndrra për parajsë, poezi,“Rilindja“,Prishtinë, 1998, 3.Qiellit po digjem, poezi, „Rilindja“, Prishtinë, 1998, 4.Flakë në plagë, poezi, „Rilindja“, Prishtinë, 1998, 5.Kënga e babait, poezi për fëmijë, „Apolonia“, Prishtinë, 1998. 6.Urti popullore të Vërrinit 1 (bashkautorësi), „Apolonia“, Prishtinë,1998 7.Mallëngjimi, poezi, „Rilindja“,2000. 8. Balada e Vërrinit, K.L. „F. S. Noli“, Prizren, 2001. 9.Rruga e lirisë, Dramë, „Meshari“Prishtinë, 2001. 10. Rruga e lirisë (intervistë) me Zafir Berishën, botoi Asociacioni i veteranëve të ish UÇK-së – Prizren, 2002. 11. Atdheu në trastë-cikli me poezi, e botoi revista letrare "Jeta e re" nr. 4, korrik-gusht 2002, viti LIV. Prishtinë. 12. Pëllumbat e lirisë, Novelë për fëmijë, Edicioni i revistës; Fidani, Prizren, 2004. 13. Ditët e bardha, Novelë për fëmijë, Edicioni i revistës; Fidani, Prizren, 2004. 14. Atdheu i copëtuar-cikël me poezi, në librin: Pikoi molla gjak (Lirikë me motive arvanitase), botoi MKRSÇJR-Departamenti i Çështjeve Jorezidente, Prishtinë, 2004. 15. Cikël me poezi; “Udhë e zjarmi”, në librin: Muzat i bien lyrës, Edicioni i revistës; Fidani, Prizren, 2005, 16. “Lulëkuqet e Vërrini”t, edicioni “Metafora”, poezi, Zvicër 2005. Ka bashkëpunuar dhe bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat e kohës, si: “Rilindja”, Zvicër - Prishtinë, “Bujku”, - Prishtinë, “Zëri i Kosovës”, Zvicër - Prishtinë, “Bota sot”,- Zvicër, “Koha ditore”, - Prishtinë, “Epoka e re”, - Prishtinë, “Zëri”,- Prishtinë”, “Fakti”, - Shkup, “Ars” – Tiranë, “Penashqiptare”, - Prishtinë, “Pionieri” – Prishtinë, “Zogu i mëngjesit”, - Prishtinë, etj. Nga janari i vitit 2004, editon revistën: ”Metafora” (Editorial i poetit) që del çdo tre muaj. Është anëtarë i Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës, në Prishtinë. Nga 23 marsi 2002 është anëtarë i lidhjes së shkrimtarëve të Zvicrës (SSV). Jeton dhe krijon në Zvicër.

 

 

2.Tv Besa: z. Ajgeraj, mirë se keni ardhur në stacionin e Televizionit Besa, nikohësishtë shprehim falemënderimet tona, në përgjigjen që i dhatë ftesës sonë, për të qen mysafir tek ne. Me z. Ajgeraj do të bisedojmë rreth krijimtaris së tij, preokupimeve, letërsisë, zhvillimet politike tek ne dhe shumë çështje tjera që na preokupojnë sot.

Vargu i juaj është mirëpritur tek lexuesi në Kosovë, që në botimet e para(flasim për periudhën e paraluftës), tani keni të përkthër edhe në dy tri gjuhë tjera, deri ku keni arritur në këtë drejtim?

 

Ajgeraj: Falemënderit për fjalët e mira për vargun tim. Ka qenë tjetër kohë ajo. Atëherë për mes vargut, jemi munduar ta thëjmë atë dhembjen e robërise që na ndrydhte çdo ditë, dhe ai shpërthim më vinte sikur një çlirim nga ajo ndrydhje që na e bënte okupatori. Ndoshta me këtë jemi munduar ë sjellim mesazhe dhe shpresë edhe tek populli ynë, flasim gjithmonë në kohë, dhe ndoshta kjo e ka bërë që ky varg të përqafohet nga lexuesi. Sot, pamvarësishtë se i krijoj të gjitha stilet e poezisë, poezia moderne që quhet sot, sikur nuk ,ë tërheq fort. Megjithatë është trend i kohës dhe pa tjetër duhet të jemi në zhvillime. Ajo tani është ndrydhur si tepër, është mbytur përkushtimeve, është sakatosur. Megjithatë ka edhe poezi të mirë. Përkthimet. Dikur kam menduar se me përkthimin e vargut apo edhe pjesës tjetër të krijimtarisë, kush i di ç'nder do të jet të jesh i përkthër. Kam qen ithtar i sajë. Kam të përkthëra poezi në gjuhën gjermane nga përkthësja Sara Gretler dhe në gjuhën Rumune nga Adrian Kristian Kyqyku. Ka pëpjekje nga disa miq të mi, edhe në gjuhën turke, në Turqi. Dua të shtoj edhe diç, rreth përkthimeve; Në një komunikim me përkthësin anglez Robert Elsie, i shpreha shqetësimin e përkthimit të poezisë. Mos u shqetëso për një çështje të tillë, tha ai, deri më sot edhe Lasgushi nuk është përkthër dhe ju e dini më mirë se ne, kush është Lasgushi në poezin shqipe. Ai ka një varg kompleks që shumica e përkthësve i ikin përkthimit të vargut të tij. Mua më duket sikur vargu i juaj më tingëllon ashtu. Kjo i kujtoi vështërsit rreth disa fjalëve të konvertimit të tyre nga gjuha shqipe në atë gjermane, që e kishte pasur përkthësja e ime. Tani kjo çështje pak më preokupon. Koha do ti sjellë edhe ato. Jam shumë më i interesuar të dal me romane, sepse aty ka qka të thuhet dhe lexohet më shumë në letërsitë tjera. Megjithatë, përkthimet e romaneve jan të kushtueshme edhe pse deri më sot për përkthimet e mia nuk kam shpenzuar as edhe një lek të vetëm. Por në përkthimet me shumicë, puna qëndron ndryshe.

 

3. A ka qenë krijimtaria e juaj, nxjerrje nga harrimi i humbellave të mërgimit, siç e thoni shpesh nëpër vargjet tuaja?

 

Nëse përpara luftës, poezinë e kultivoja si shpërthim i një ndjenje te shtypur që kërkonte çlirim, tani si poet i mërguar, kjo qëndron. Qëndron mu për faktin se ajo është ndjenjë e çastit që në të shumtën e rasteve më çetëson dhe më bën të ndihem i lirë. Poezia për mua është dhe do të mbetet një terapi shëruese nga ai malli i atdheut. Ajo për mua shëron plagë, dhembje, të ç'deh nga malli, të nxjerrë nga ai harrim i humbellave të mërgimit, siç thatë ju. Pamvarsishtë se në raport me letërsinë botërore, kam mendim tjetër për kultivimin e vargut, të cilin do ta them më vonë.

 

 

 

 

 

 

ATDHETARIZMA

 

4. Tv Besa: Ju tani më po i bëni gati dy dekada në mërgim, dhe aktiviteti i juaj është shumë i pasur edhe në shërbim të çështjes kombëtare?

 

I kam kryer detyrat dhe obligimet që mi shtroi atdheu dhe kombi, mendoj gjithmonë se jam përpjekur ta bëjë më të mirën për popullin tim, për lirinë e tij, për Kosovën. Ndoshta do të duheshin ditë të tëra për të folur për këto çështje, le të flasë koha dhe të tjerët për to. Atdheut ja kishim borgjë, dhe mendojë se nuk kemi ngecur në ketë drejtim. Sot ndjehem i lumtur për ato që i kam bërë në shërbim të popullit tim, sa do modest të jetë ai kontribut.

 

 

5. Tv Besa: LIRIKU SI HISTORIOGRAF

 

Si i ri, Autori kishte lexuar libra nga historiografia (Edhe pse ishin të pakte dhe te cenzuruara ato) dhe ishte frymëzuar, duke ushqër gjithmonë ndjenjën dashurisë për atdheun, për lirinë, për dëshmorët. Ky frymëzim ishte mishëruar në të, ndërsa idealizma e tij kombëtare, në asnjë kohë dhe në asnjë periudhë nuk ishte luhatur. Pikërisht kësaj vije kanë ecur çlirimtaret që luftua për atdheun. Duhet të jesh i mishëruar me luftën për liri, sepse vetëm atëherë do të jesh në gjendje ta sjellësh frymën e çlirimtarëve, në libra. Pra, jo rastësisht lirikun e gjejmë edhe në mesi e librave të historiografis sonë më të re. Për neve që i kemi përcjellë publikimet e autorit; Në libra, revista, faqe interneti dhe duke e pare librat e përfunduar (Monografi për dëshmorin Xhevat Berisha, Masakra e Tusuzit, Vërrini dhe lufta për çlirimin e Kosovës 1998-99, Dy meteor pranë diellit-monografi për Astret dhe Arsim Ponikun), shohim se Ajgeraj një pjesë shumë të madhe të krijimtaris së tije, i ka kushtuar edhe historiografis. Ajo është pjesë e pa ndashme e tij, është vetë ndjenja e idealit me të cilin bashkëjeton. Nuk është nacionalizëm ta duash atdheun tënd, çlirimin dhe lirinë e tij, është vetëdijësim se pa lirin e atdheut nuk ka as liri individuale. Prandaj, ai dhe mbetet luftëtar i përhershëm i lirisë. Atdheun, lirinë, nuk e gjejmë vetëm në libra historiografik, ai është kudo edhe në poezin e tij. Është vetë atdheu dhe kombi frymëzimi brenda të cilit shtrohet e gjithë krijimtaria poetike e tij. Dhe ky mishërim e përcjellë gjithë krijimtarin poetike.

 

 

6. Tv Besa: Nga kjo qe u tha, përveq preokupimeve në letërsi, ju jeni angazhuar edhe në historiografinë e luftës së Kosovës 1998/99, me theks të veqantë luftës në rajonin e Prizrenit, në veçanti asaj në Vërri?

 

Ajgeraj: Për një krijues qe e donë atdheun, lirin e tij, për ne që çlirimin e atdheut e mbështetëm në të gjitha format, është e pa mundëshme si krijues të gjendesh jashtë rrjedhave. Jo se unë kam bërë aq ndoshta sa kërkohej, jam përpjekur. Por zhvillimet gjatë luftës, pa tjetër duhej të dokumentoheshin diku, do të u duhen brezave. Çfarë më shtyri mua? Zhvillimet e pas luftës, nga faktor të caktuar, përbuzja, injoranca, ndërkamcat e hilet që ju bënë luftëtarëve të lirisë dhe luftës, më shtynë që ti qasem punës në nxjerrjen ne dritë të kontributit të luftetarëve të lirisë, gjakut te derdhur të dëshmorëve dhe të gjithë atyre që kontribuan për lirinë. Në anën tjetër, ndjehem shumë i nderuar që më ra hise, që kontributin ti ta japë edhe me pendë dhe te jem pjesë e kësaj historiografie. E them shpesh; ndoshta kam hyrë në një fushë të minuar, që jam përzier në punët e historisë. Duke e ndier këtë mungesë, nuk u pajtova me fatin që gjithë ato zhvillime dhe luftra të popullit tonë, me theks të veçantë në Vërri e Prizren, ti mbuloi harresa. Në këtë pikë, mendoi se për deri në kohën që po bisedojmë, edhe pse në histori vitet nuk llogariten, një pjesë bukur e mirë e historianëve, kanë rënë nga provimi që ua shtroi koha. S'dua ta lëndoi askënd, por dua ta zgjoi ndërgjegjien e fjetur, sepse heshtja është pajtim me atë çfarë ka ndodhur. Duke u kthër serish tek historiografia, ju siç e di, nuk kam publikuar edhe një libër për luftën e Verrinit: Rruga lirisë (Intervistë me Zafir Berishën), dëshmitar kyq i kësaj lufte, dhe këtu do ta citoi një fjalë të z. Jakup Krasniqi e që të njejtën ma e patë thënë edhe z. Sabahudin Cena; "Ju e keni gatuar brumin për një libër historik, dhe historianët do ta kenë shumë lehtë ta pjekin atë bukë. Pra, brumi i ngjarjeve të renditura egziston dhe ato janë publikuar, le të merren historianën me hulumtimin dhe zbërthimin historik të atyre ngjajeve. Ne e bëmë atë që mundëm dhe ditëm, atë që menduam se është më e mira.

 

POLITIKA DHE ZHVILLIMET E PAS LUFTES NE KOSOVË

 

7. Tv Besa: Edhe pse keni dhënë kontribut të çmuar në shërbim të çështjes kombëtare, në politik nuk u angazhuat, sa jeni ju sot në rrjedhat dhe zhvillimet që po ndodhin tek ne,, dhe ç'mendim ndani për politikën tek ne, sot?

 

Ajgeraj:Politika nuk është arti imë. Fatkeqësisht kam pak respekt për politik, pjesërisht edhe politikan. Për ta respektin tek unë, një politikan duhet të reflektoj për mua shumë atdhedashuri dhe fare karrierizëm. Nocionin politikan, unë e shoh argat të këtijë populli. Ai është i obliguar ti shërbej popullit e atdheut, dhe nga ky këndëvështrim ta shoh veten në raport me popullin. Ndërsa tek ne sot krijohen VIP-a e Ç'VIP-a, që nganjëherë populli ju duket shum poshtë kur ulen nëpër karrika të pushtetit. Harrojnë se ai i solli këtu. Dua të jem më i qartë; nëse e njihni qëndrimin e popullit Zvicran, për politikan as që u bën bujë fare. Bile nganjëherë nuk e dinë se kush është krëtar. Për ta është shteti dhe ligji. Të gjithë të barabartë përpara tij. Pra, respekti i stërtepruar tek ne për politik e politikan, është neveritës për mua. Për mua ka atdhe, komb, shtet dhe ligj. Të tjera janë hiq. Të mos dal nga pëtja, pas përfundimit të luftës, energjinë dhe potencialin tim e kam orientuar në pendë. Pra në një front tjetër, por gjithmonë në të mirë të komit dhe atdheut tim. Dhe me këtë rrugë të vazhduar, mendoi se nuk kam gabuar aspak.

 

 

SHPRESA

 

8. Tv Besa: Sërish tek politika, ""aty ku dhemb dhëmbi, shkonë gjuha", si e shihni të ardhmen e Kosovës dhe të Ballkanit në përgjithësi?

 

Ajgeraj: Unë do ta citoi një fjali që e kam thënë ne monografin për Masakrën e Tusuz-it; Njerzit, regjimet apo pushtetet okupuese qe lumturin e tyre mundohen ta ndërtojnë mbi fatkeqësin e popujve tjerë, perfundonje vete brenda asajë fatkeqësie, prandaje, njerëzit regjimet apo pushtetet,siç ishin ato nga beogradi, s'kanë ç'të kerkojnë në Kosovë, ajo eshte e Kosovarëve, ju takonë dhe do të ju takojë atyre, ky është ligji i të drejtës natyrore të të jetuarit. Dhe këtë të drejtë, nuk do të ketë fuqi kush të na e mohoi. Mendoj se Kosova, si Kosovë do ta realizoj të drejtën e vetë, kjo është e pa tjetersueshme. Për këtë të drejtë, është luftuar derdhur gjak dhe nuk ka kushh fuqi ta mohojë atë. Por, më e keqja, se një pjesë e madhe e Shqiptarëve, po mbeten nëpër shtete të ndryshme, që u krijuan dhe po krijohen këto ekadat e fundit në Ballkan. Kjo pjesë e popullit tonë, po mbetet nën administrmin e shteteve të huaja për ta Kjo është fatkeqësi dhe pa drejtësi që na u be e po na bëhet neve shqiptarëve. Pra, si popull nëpër teritoret tona autoktone, po tkurremi dhe shikuar këtë në vizion, ne po humbim vazhdimishtë teritore. Kjo është e dhimbshme, por është shum reale. Le të shikojmë nëpër histori, shqiptarët i kishe gati në Nish, ku i ke sot? Shqiptaret në Maqedoni, me një status të pa zgjidhur, në Preshevë, Bujanovc e Medvegjë, sërish nën çizmën serbe, Në mal të zi, po ashtu, për Qamëri kush flet sot. Ndërsa ne si Kosovë, një shtet i ndarë nga shteti amë. Duke u kthër në problemin real, të asaj çka është sot përpara neve, ne si Kosovë duhet a bëjmë shtetin e pastaj ta synojmë evropën. E them këtë, sepse gjithmonë duhet llogaritur edhe në shkatërrimin e evropës dhe pastaj? Pra, nëse ne nuk e kemi krijuar shtetin tonë, problemet do të na përsëritin, siç do te na përsëritet dhe hakmirret historia. Ne si komb, duhet të integrohemi në të gjitha lëmit e jetës, fillimisht mes veti, për ta ruajtur një kompaktësi kombëtare në gjitha fushat dhe pastaj të synojmë përpara. Ndryshe, po shkuam të ndarë, do të ndodhë ajo që e thash më lartë. Ndërsa, për sa i përket udhëheqjes politike, si komb duhet të investojm në brezat e ri, unë aty i shoh shpresat e këtij populli. Edhe një çështje, që desh harrova; ne duhet të forcohemi ekonomokisht si shtet, me një ekonomi të përparuar, do të mundë të krijonim premisa bashkimi dhe integrimi fillimisht mes vete, pastaj me evropën.

 

 

 

 

PRAP TEK LETËRSIA

 

9. Tv Besa: I përcjellni vazhdimisht edhe aktivitetet dhe zhvillimet kulturore, në qytetin tonë, sa herë që vini në pushime, çfarë mundë të na thoni për krijuesit e qytetit tone dhe sa i përcjellë ata dhe krijimtarinë e tyre?

 

Ajgeraj: Jeta kulturore këto vitet e fundit mendoj se po përjeton një krizë, është një krizë e përgjithshme në çdo lëmi, pa tjetër edhe kultura bashkëjeton po këtij fati. Kjo nuk do të thotë se nuk bëhet kulturë apo zhvillohen aktivitete kulturore, për kundër kushteve në cilat gjendet sot Kosova, dinamika e zhvillimeve kulturore, qëndron ende mirë. Edhe në qytetin tonë ka një gjallëri kulturore, nga ajo sa e kam përcjellur unë, qoftë nga larg apo edhe kur gjendem këtu. Thënë të drejtën, sot mundësitë për ti përcjellur zhvillimet kulturore janë kudo, janë televizionet, radiot, shtypi, interneti, por mbi të gjitha unë kam shumë miq edhe këtu në Prizren me të cilët komunikoj rregullisht. Në krahasim me qendrat tjera në Kosovë, pos Prishtinës, që ka një dinamik të përditshme kulturore, Prizreni qëndron mirë. Ka aktivitete kulturore, ka paraqitje dhe botime të librave dhe mendoj se ky ritëm i po avancon gjithnjë më tepër. Në fund të fundit, Prizreni është qendër dhe vatra e kulturës Shqiptare, Prizreni është vetë kultura e këtij populli. Ai përherë ka reflektuar kulturë e cila ka qen shembull ndër ne. Në Prizren ka krijues të mirë dhe kjo është shpresëdhënëse. Megjithatë letërsia është rrugëtim i përjetshëm që krijuesin e përcjellë gjatë gjithë jetës, dhe në këtë maratonë të gjatë nisen shumë atletë, kush ndalet që në start, tjetri në gjysmë, neve na mbetet të themi, le të ia lëmë kohës dhe ardhmërisë të flasë. Do të flasë më ë miri koha. Për të iu përgjigjur pëtjes plotësisht, edhe krijuesit e qytetit tonë i përcjell, i lexoi krijimet e tyre dhe kjo më gëzon shumë, kur i shoh që bashkëqytetarët e mi, ecin përpara. Në të shumtën e rasteve dua ti motivoj, ti ndihmoj në këtë rrugë të vështirë dhe me plotë pengesa. Më duhet të shtoi edhe një fakt, se nganjëherë edhe na ikin libra që nuk mundë ti kemi apo edhe ti lexojmë, sepse është kohë e prurjeve të mëdha dhe koha e jonë është e kufizuar, e këtë dua të them se lexoi edhe nga krijuesit tanë, por ë leximin e librave jam shumë striktë dhe përzgjedhës. Ndoshta do të dalim nga tema, nëse e citoj edhe një mendim; lexoi më tepër letërsi botërore, ndërsa për sa i përket tonës, krijuesi duhet të ketë emër dh pastaj te ndajë kohë. Fatkeqësisht kriteret që i kam vënë vetes, më bëjnë të tillë.

 

10. Tv Besa; Shpesh më ka rënë të dëgjoi nga krijuesit se; Në letërsi mundë të mbetesh, qofte edhe me një varg apo poezi?

 

Ajgeraj: Një miku imë i penës thotë; poezia është ”arti i dembelëve”. S'dua të mohoi as të ofendoi në këtë pikë. Larg asaj, unë kam gati dhjetë libra me poezi. Dikush thotë është maja e artit. As me ketë nuk pajtohem Nuk pajtohem me mendimin se dikush e hudhë një tezë dhe ajo qëndron, jo. Nga përvoja e ime në krijimtari dhe kultura e shumë popujve të evropës, shumë gjëra i shoh ndryshe këto që i thashë. Sot në evropë, shumë pak krijohet apo lexohet poezi, nga ajo sa e kam përcjellur unë. Nuk dua të jem apsolut, krijohet dhe lexohet nga shtresat e veçanta, por jo sa tek ne në Ballkan. Tek ne krijohet shumë dhe lexohet pak. Por dua të dal tek pëtja, nuk dua të them se letërsia mundë të vlerësohet në volum, por qëndroi kategorik se në letërsi mundë të hyhet me një poezi. Ndoshta tek ne po, por për një koh të caktuar dhe për zhvillime të caktuara, me kohën do të bindeni se kjo tezë, do të bjer edhe tek ne dhe do të duket shumë bajate, për të mos dalë ekstrem me thënjen. Do të doja ta vërtetoja këtë thënje. Cili poet sot ka mbet në letërsin botrore me një poezi? Është shije individuale e çastit nga individ të caktuar, por jo e përjetshme, sepse brezat ndryshojnë siç ndryshon shija. Nuk dua ta mohoj artin e krijimit të poezisë, sepse e krijoj dhe vetë, bile shumë, por po më duket se tek ne pak me tepric po kultivohet poezia. Në krahasim me kulturat tjera. Shumica e poetëve, kërkojnë me ca vargje të përkthëra, të futen diku. Kjo është vetëm një vetëkënaqësi individuale, sepse po deshëm sot të dalim në botë, me letërsi, unë do të ua jap një shembull;Po e marrim suksesin e Kadares në letërsin botërore, një sukses që e nderon letërsinë tonë. Le ta marrim Coelon, romanet e tija që kanë pushtuar gjuhët e botës, apo psikologun Watson dhe sukseset e tija. Ka këso shembuj plotë nëse duam ne ti shohim.

 

11. TV Besa: Nga kjo që e thatë, doni të thoni se me roman, do të mundë të epërtonte më shume letërsia e jonë në botë, dhe sa jeni ju të orientuar në këtë drejtim?

 

Ajgeraj: Apsolutisht po. Ndërsa, për sa më përket mua, unë me romane të shkruara çëndroj shumë mirë, janë 6 romane që presin, por ende nuk kam publikuar pos dy për fëmijë. Dhe në të ardhmen shumë më tepër do ti përkushtohem romanit, krahas zhanreve tjera që i kultivoj me shumë kënaqësi të gjitha.

 

12. Tv Besa; Përmendët Kadarenë, në krijimtarinë e tij e gjejmë shpeshherë Gjirokastrën, vendlindjen e tij, një fenomen që e kemi hasur edhe tek ju?

 

Ajgeraj: Le ta kujtojmë Lasgushin, kush i ka kënduar në varg, më shumë se ai, Poradecit, Apo Shkrelin, që aq bukur i këndoi nëpër vargje, vendlindjes së tij Rugovës. Kjo ndoshta na përcjell edhe neve, që ju keni plotësisht të drejtë. Është një mishërim me vendlindjen, njerëzit e mi, tek të cilët e marr fuqinë, motivin për të krijuar. Është ai mishërimi me tokën, njerëzit, Vërrinin, Prizrenin, Atdheun. Dhe të gjitha këto janë forca, gjeneratori që neve na mbajnë gjallë, na mbushin shpresa dhe na motivojnë në krijimtarinë tonë.

 

13. Tv Besa; Sikur e ndjejë një qasje tjetër nga vitet e kaluara, si me kohën zhvillimet në shoqëri dhe ë letërsi?

 

Ajgeraj: Ka elemente dhe nuanca që ju japin të drejtë. Është shumë e vërtet, se zhvillimet në kohë, na bëjnë ti përshtatemi situatave, por kjo nuk do të thotë se ne ecim pas kohës. Gjithmonë synoj të jem në trend, bile shumëçka i parashoh shumë më herët. Një faktor tjetër, është vetë jeta e ime në dhe të huaj, zhvillimet atje, në evropë e në botë, mes shumë kulturash etj. Këto na bëjnë shpesh të kemi mendime edhe të ndryshme, për çështje të caktuara, për të cilat gjithmonë jam i bindur se kam pasur të drejtë. Jo që e them unë, por faktet po i vërteton koha.

 

14. Tv Besa: Një pjesë bukur e madhe e krijuesve, jeton në mërgim, cilat janë raportet mes krijuesve atje, sa krijohet e njihet letërsia e jonë si tek ne po ashtu edhe tek kulturat tjera, cila është ajo letërsi sot etj?

 

Ajgeraj: Është një pëtje shumë e gjerë, dhe nganjëherë nuk jam ithtarë i asaj të flasë në suaza të gjëra. E them këtë, nga se ka të tillë që japin vlerësime e ç'vlerësime, kuptohet ato janë dhe mbeten qëndrime individuale. Ç'far dua të them; letërsia është çështje individuale dhe mendoj se duhet të jem shumë të arsëshëm në vlerësime. Nëpër shumë shtete të evropës edhe të botës, ka shumë krijues. Ata janë të shpërndarë gjithandej dhe është e vështirë të numërohen. Dhe nëse filloi të përmendë emra, kujtoj se do ti hyj në hak ndonjërit. Raportet. Për fat të mirë letërsia siç e thash, është çështje individuale dhe këto vitet e fundit, tek shumica e krijuesve, e shoh një mbyllje në vetvete. Një largim nga njëri tjetri, një lloj smire mes njëri tjetrit. Kjo është për të ardhur keq, por unë e shoh si krizë të përgjithshme, ketë problem. Pra, edhe niveli i organizimit, ka qarje e çalime. Me këto që po i them, dua të jem real, sepse makiazhet dhe maskimet nuk i pëlqej. Kam qen ithtar i transparecës dhe do të mbetem i tillë. Vetëm të sinqertë mundë të ecim përpara dhe të bashkohemi me njëri tjetrin. Mendoj se edhe mërgata, edhe krijuesit, po e jetojnë ketë krizë te përgjithshme që po na shoqëron. Për sa i përket krijimeve dhe krijimtarisë, mërgata ka pasur dhe ka krijues shumë të mirë. Ata kanë qen gjithmonë fryt për letrat e atdheut dhe do të jen gjithmonë. Letërsia e krijuar në mërgim, është po ajo që krijohet në Prishtinë, Tiranë, Shkup, Ulqin e kudo ku shkruhet shqip.

 

15. Tv Besa: Ju prej vitesh editoni në internet web-faqen: Metafora poetike dhe së fundi, nga janari i këtij viti editoni revistën letrare Metafora, si revistë për tre muajshme letrare?

 

Njohuritë e mia për informatikën, në veqanti kompjuterizmin, kam dashur ti shfrytëzoi edhe në këtë drejtim. Përpara gjashtë vitesh e krijova web-faqen: Metafora poetike. Një faqe letrare për prezantimin e krijimtarisë sime por edhe të miqëve të mi te pendës. Kërkoja një prezantim edhe për mes internetit, në mënyrë që një pjesë të lexuesit në internet ta kemi më afër. Kjo është një formë më e shpejtë dhe më e lehtë për lexuesin. Edhe pse web-faqet, nuk munde ta zavendësojn kurrë librin e shkruar, suksesi i tyre është mjaft i lartë. Ato sot i lexon në gjitha anët e botës, brenda pak kohe dhe mendoi se kjo përhapje e shpejtë e krijimtarisë së publikuar aty, sot lexohet shumë. Rreth kësaj çështje munde të flitet me orë të tëra, por më së miri fletë lexuesi dhe përdoruesi i tyre, që tani më është me mijëra, sepse vetë faqja na e mundëson përcjelljen e numrit të lexuesve. Në Metaforë, un¨kam prezentuar një pjesë nga krijimtaria e ime, dhe shumë miq të mi të pendës, pra shkrimtarë që kanë emër në letrat tona. Edhe diçka që është e rëndësishme për bashkëqytetarët tanë; aty kam prezantuar edhe një kënd me krijuesit Prizren-as. Ka qen ideja që edhe ata, ti afirmoj sa më tepër përpara lexuesit të Metaforës, dhe këtë ide e kanë përshëndetur edhe shumë miq të njohur të pendës. Gjithmonë kam synuar të bëjë diç të bukur dhe të mirë për secilin. Thënë të drejtën, më është dashur shumë kohë të investojë në web-faqe, edhe përkundër asaj se kthyen e kam shumë të cunguar dhe të çmuar. Revista letrare: Metafora. Është një projekt i imi personal, të cilin e kam filluar në janar të këtij viti dhe sukseset e kanë marr të mbarën. Deri më tani kam publikuar tre numra, çdo dy tre muaj dhe është mirëpritur nga lexuesi. Kur jemi këtu, kjo reviste, lexuesin e ka bukur të përzgjedhur, nga se është revistë kryesisht letrare. Ka krijime të ndryshme; debate rreth letërsisë, tregime, ese, poezi, shpalime historike, intervista, prezantime të krijuesve etj. Nuk do të flas shumë rreth përmbajtjes së sajë, por niveli i sajë është çmuar lartë nga penda të njohura të letrave tona. Kam edhe këshillin editues me bashkëpunëtor, dy miq të m në Prishtinë, një ne Belgjikë e Tiranë, në Gjermani dhe në Prizren. Nga numri 5 i Metaforës, do ta shtyp edhe në Prizren, sepse këto ditë kam kryer një marrveshtje me një shtypshkronjë e cila do të merret me shtypin e sajë. Metafora, është një arenë e hapur e fjalës së lirë pa cenzurë në editim, dhe përpjekje e sajë është që sa më tepër të krijoj hapësirë për fjalën e lirë dhe krijuesin. Në këtë drejtim mendoj se deri më tani ja kemi arritur qëllimit tonë, për të krijuar një kulturë të gjerë të shprehjes dhe mendimit. Me Metaforën do të vazhdojmë edhe më tej, deri sa të kemi forcë dhe motiv. Dhe forca e motivi për të shkruar tek unë, mendoi se qëndrojnë mirë në mua. Më duhet të citoj pa tjetër edhe një fakt, e qe është edhe për tu falemënderuar, se; pa ndihmën e mikut tim lektorit të revistës, z. Ilam Berisha, suksesi i Metaforës, nuk do të ishte ky. Ai më ka mbështetur dhe përkrahur pa rezerva dhe udhët e Metaforës, kanë qenë të hapura, për të arritur deri tek lexuesi, që siç e thash më lartë, e ka mjaftë të përzgjedhur.

 

Tv Besa: Ç'far mundë të pritet nga Ajgeraj, në të ardhmen?

 

Mendoj se ritmin e punës në pendë, e kam shum stabil dhe këtë ritëm gjithnjë e më shumë e plotësoj me përvoja dhe njohuri të reja, që janë më se të domosdoshme për sukseset në letërsi. E kam kohën e rregullt të shkrimit, me një ritëm të përditshëm të të punës. Dikur më duhej frymëzimi, sot përpara meje kam aq shum projekte të planifikuara, sa qe shpeshë e definoj me një fjalë; nuk kam kohë të vdes. Pastaj çështja e rikthimit nëpër shkrime, kërkonë kohë. Mendoj se këto dy vitet e fundit, jam përqëndruar më tepër në roman, pa e lënë anash poezin, esenë, tregimin, reportazhet, artikujt e ndryshëm etj. Jan edhe disa angazhime të mia në një gazetë Zvicerane, që quhet Werdenberg, dhe aty herë pas here shkruajmë rreth integrimit të të huajve në shoqëri Zvicerane. Një pjesë bukur të madhe të kohës ma marrin web-faqet me lajme të përditshme që i drejtojmë me miqtë e mi në Prishtinë, Tiranë e Bruksel. Pra është fjala për disa web-faqe tjera që ne i drejtojm së bashku. Revista Metafora, është preokupim i pa ndashëm, sepse atë o të vazhdoi ta nxjerr në letër. Dhe ajo do të jetë një plotësim i publikimeve të mia në libra. Për sa i përket librave, kam disa libra të perfunduara dhe disa projekte për publikim. Jam më tepër i dhënun pas romanit, por një shtypje të veçantë ma bën arkiva e ime e shkrimeve, që duhet pa tjetër ti publikoi. Shpresoj në seri me Art-Metaforën, aty ti përmbledhë një pjesë bukur të madhe të punimeve të mia. Megjithatë do të ia lë kohës, të flasë vetë. Le të jenë surpriza për lexuesin.

 

Tv Besa: z. Ajgeraj, në mër timin dhe stafit të Televizionit Besa, të cilin e nderoni qdo vjetë kur vini në Kosovë, me praninë tuajë në studiot tona, ju urojmë gjithmonë suksese në rrugën tuaj të artit, duke ju dëshiruar të gjitha të mirat në jetë dhe në krijimtari.

 

Ajgeraj: Nderë është dhe për mua, që përmes signalit të frekuncave të Tv Besës, që gjithmonë më ka nderuar, të përshendes bashkëqytetarët e mi, stafin editues dhe juve në veqanti, z. Thaqi.

 

                                                                                                                 Prizren, 2 gusht 2005

INTERVISTA

 

Bisedë me poetin Gëzim Ajgeraj, anëtar i shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës dhe anëtar i Lidhjes ë Shkrimtarëve të Zvicrës

 

VETËM LIBRI ME VLERA I MBIJETON KRITERET E TË GJITHA KOHËVE

 

Në Zvicër të gjithë krijuesit mblidhen në sofrën e KL "Faik Konica". Shikuar nga rrethi gjermanofolës, ku edhe unë veproj, sidomos nga pjesa intelektuale gjermanofolëse, ka një interesim të jashtëzakonshëm për letërsinë shqipe, sidomos për poezinë shqipe. Kjo për faktin se poezia shqipe në ato rrethe çmohet shumë, ajo vlerësohet lart, dhe si një metaforë që jo lehtë kuptohet, prandaj edhe zgjon kërshërinë për t'u lexuar, shprehet poeti Ajgeraj.

 

Shefajet BERISHA

 

Gëzim Ajgeraj është një autor i ri, por që një kohë shumë të shkurtër arriti të botoi dhjetë libra të zhanreve të ndryshme. Librin e parë me poezi; "Klithmë malli" e botoi Rilindja më 1997, pasojnë: "Ëndrra per parajsë", 1998, "Qiellit po digjem", 1998, "Flakë në plagë", 1998, "Kënga e babait", (Për fëmijë), 1998, "Urti popullore të Vërrinit", (Bashkautorësi), 1998, "Mallëngjimi", 2000, "Balada e Vërrinit", 2001, "Rruga e lirisë" (Dramë), 2001, dhe "Rruga e lirisë", (Intervistë), 2002. Gëzim Ajgeraj është anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës, ndërsa prej muajit mars të vitit 2002, është anëtar edhe i Lidhjes së Shkrimtarëve të Zvicrës (SSV). Përkohësishtë jeton dhe punon në Zviër, ndërsa këto ditë, e takuam në qytetin e lashtë të Prizrenit, ku po kalon pushimet verore.

 

Kushtet dhe krijuesi

 

"24 Orë": Aktualishtë jetoni dhe veproni në diasporë. Sa ju ofron kushte vendi ku jeni përkohsishtë për punë për ushtrimin e veprimtarisë letrare?

 

Ajgeraj: Vendi si Zvicra, ofron kkushte të mira, sepse janë të mira edhe kushtet e punës, ashtu edhe kushtet letrare, ndërsa klima letrare mundë të krijohet nga vetë individi, pastaj nga rrethi, shoqëria, por edhe nga vendi ku jetojmë. Ne atje, personalishtë unë kemi një motiv të mirë për punë dhe ideali imë është pena. Prandaj, jam shum i lidhur me të, ndërsa ana tjetër, egzistojnë edhe krijues që takohemi dhe mblidhemi në një sofër të përbashkët në KL "Faik Konica" në Cyrih. Nga ky vit, jamë edhe antar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Zvicrës, ku mundësitë dhe kushtet për veprimtari janë më të mira, sepse kontaktet e përgjithshme të penës Zvicerane me botën perendimore janë të mira. Dhe pikërishtë këto kontakte më ndihmojnë në shkrimet dhe komunikimet ndërkulturore.

 

"24 Orë". Si vlerësohen krijimet e një krijuesi letrarë nga Kosova nga krijuesit Zviceranë, dhe a mundë të thoni se sa njihet poezia shqipe nga lexuesi gjermanofolës?

 

Ajgeraj: Shikuar nga syri i mërgatës shqiptare, mundë të themi se mërgata ka një respekt. Mirëpo, thënë të drejtën, ajo shumë pak është e preokupuar me leximet, sepse ne si popull lexojmë pak, që është edhe fatkeqësi e jona. Them fatkeqësi, sepse këtë do ta dëshmoi edhe koha dhe do të na detyroi që këtijë drejtimi t'i kushtohemi dhe drejtohemi më tepër. Ndërsa, shikuar nga rrethi gjermanofolës, ku edhe unë veproj, sidomos nga pjesa intelektuale gjermanofolëse, ka një interesim të jashtzakonshëm per letërsin shqipe, sidomos për poezinë shqipe. Kjo për faktin se poezia shqipe në ato rrethe çmohet shumë, ajo vlerësohet shkëlqëshëm edhe si një metaforë që jo lehtë kuptohet, prandaj edhe zgjon kërshërinë për t'u lexuar. Mu për këtë ata edhe paraqesin një interesim të madh ndaj letrave shqipe dhe kulturës sonë në përgjithësi. Ka autorë tanë të përkthër, si: Ali Podrimja, Ismail Kadare, Azem Shkreli e të tjerë, kurse do të veqoja disa mendime të një shkrimtareje Zvicerane nga rrethi ku jetoj unë dhe me të cilën takohemi dhe bisedojmë shpesh për poezinë shqipe. Është fjala për zonjën Elizabet Maag, e cila është preferuese e veçantë e poezisë shqipe, në veçanti e Azem Shkrelit dhe librit të tij të përkthër në gjermanisht "Zogj dhe gurë". Nga ky libër ajo ka krijuar një simpati dhe vizion të veçantë, prandaj e çmon lartë poezin shqipe. Pra, poezia shqipe lexohet me një preferencë të veçantë, kuptohet nga një shtresë e veçantë e lexuesve, krësisht e njerëzve të penës, sepse populli gjermanofolës më shumë e lexon romanin.

 

Pse libri lexohet pak

 

"24 Orë": Thatë se libri lexohet pak nga bashkëatdhetarët tanë, por edhe nga lexuesit këtu në Kosoë. A mundë të veqoni cilët janë faktorët dhe elementet e mungesës së leximit dhe të kulturës për të lexuar?

 

Ajgeraj: Për të mos dalë ekstreme kjo thënje e imja, unë do ta bëjë një krahasim ndërmjet asaj se sa lexohet libri në Evropë dhe tek ne. Po të bëjmë një krahasim të tillë, atëherë me të vërtetë do të del se ne lexojmë pak. Këtu janë shkaqe dhe arsë të shumta dhe të ndryshme që e bëjnë që tek ne lexohet pak: okupimi prek kohësh dhe kultura e leximit. Dihet s lufta ka sjellë pasoja të shumta, qofshin edhe ato materiale, shpirtërore, etj. Këto pasoja, të këtij okupimi dhe lufta së fundi, popullit tonë i sollën kriza ekonomike, prandaj nuk po mundë ta merr veten qoftë matrialisht apo në format tjera. Ndërsa kultura e të lexuarit është një qështje që mua si autorë më së tepërmi më brengosë. Nuk e kemi të krijuar një kulturë që duhet për t'u pasuruar me dije, sepse njeriu dijen duhet ta kërkoi gjithë jetën. Mungesa e kulturës të të lexuarit apo leximi i paktë i librit duhet të konceptohet si një problem shumë serioz nga gjithë shoqëria e jonë.

 

"24 Orë": Egzistojn disa probleme se në mosleximin e librit ndikojnë edhe botimet e shumta të librit, pa vlera të mirëfillta letrare. Cili është mendimi i juaj ndaj këtyre problemeve?

 

Ajgeraj: Është ky një problem që shpesh është trajtuar dhe vazhdon të jetë temë debati, jo vetëm nga krijuesit por edhe nga mediat. Unë këtë çështje e shikoi nga vizioni perëndimor. Mendoj se librat duhet të botohen, sepse po të fillohet ngadalësimi dhe cenzurimi i botimit, do të rikthehemi në fazën centraliste, fazë kjo që populli ynë e kaloi me shumë vështërsi dhe dhembje. Prandaj nuk do të kisha dashur që dikush të mbajë njolla, sepse lexuesi vetë do ta gjejë autorin dhe librin e mirëfilltë. S sa do të jetojë libri, e përcaktonë vlera e tijë. Pra, shikuar nga vizioni perendimor, mua kjo çështje nuk më brengos aspak, sepse lexuesi është i vetëdijshëm se çka do të lexojë dhe çka do t'i preferojë vetes për të lexuar.

 

"24 Orë": Ju jeni edhe anëtarë i SHSHK-së dhe SHSHZ-së, cili do të jetë kontributi i juaj në afrimin e këtyre dy shoqatave dhe a po mendoni për vendosjen e urave ndërmjet lexuesit Zviceran dhe atij shqiptar?

 

Ura miqësie në mes lexuesit zviceran dhe atij shqiptar.

 

Ajgeraj: Unë nga 23 marsi jam pranuar në Lidhjen e Shkrimtarëve të Zvirës (ADS). Kam disa projekte dhe ide që të zgjedhë disa autorë shqiptarë dhe ta bëjë një antologji të poezisë shqipe. Ndërsa nga disa autorë zviceran do t'i përkthej dhe do t'i botoi një tufë poezish në gjuhën shqipe dhe shpresojë se me ndihmën e miçëve do ta arrijë të vendosim ura miqësie në mesin e lexuesve shqiptarë dhe atyre zviceranë.

 

"24 Orë": Deri më tani keni botuar dhjetë libra të zhanreve të ndryshme, çka ë të ardhmen presin lexuesit nga ju?

 

Ajgeraj: Unë kam krijuar në shumë zhanre, si në poezi, publicistikë, letërsi për fëmijë, dramë dhe në disa gjini tjera. Vazhdimisht synoj të krijoj në disa gjini letrare. Lexuesit munde te presin disa botime nga lufta e lavdishme, , sepse lufta më shtyri që të përqëndrohem në shkrimet e mia që i kushtohen asaj. Këtë vit lexuesit pritet të kenë në duar monografin për dëshmorin e kombit Xhevat Berisha, ndërsa në një të ardhëme edhe libri tjetër, i cili është i përpunuar "Masakra e Tusuz-it". Shpresoj që kah fundi i vitit të botoi edhe një libër tjetër me poezi, të një bote shumë të thellë letrare që do ta gjejë edhe një shtresë të caktuar të lexuesit, sepse synoj një stil të poezisë.

 

"24 Orë": Çka do t'u preferonit krijuesve të rinj letrarë që ndoshta kanë shkruar apo kanë botuar nga një libër?

 

Ajgeraj: Krijuesit që janë në hapat e parë të krijimtarisë, duhet të gjejnë më tepër guxim në vetvete për të punuar, për të shkruar dhe për të botuar edhe librin e dytë, të tretë e kështu me radhë, sepse vetëm me punë dhe në vizion letërsia mundë të ecë përpara.

 

"24 Orë": A e lexoni gazetën "24 Orë", dhe çka mundë të thoni për të?

 

Ajgeraj: Do të ishte ide e mirë që edhe kjo gazetë të dalë jashtë. Unë këto ditë e lexoi me ëndje gazetën "24 Orë", sepse më kan bërë përshtypje të veçantë të gjitha temat që trajtohen në faqet e sajë. Prandaj, unë kamë një respekt të veçantë për gazetën "24 Orë", për faqet e sajë të kulturës dhe për faqet e tjera. Kur ajo të dal edhe në perëndim, ky respekt dhe gëzim do të jetë edhe më i madh, sepse do të kemi mundësi ta lexojmë çdo ditë dhe jo vetëm kur gjendemi në pushime.

 

(2003, Prizren)

Java në Prizren

 

Intervistë

 

Bisedë me krijuesin mërgimtar Gëzim Ajgeraj

 

PËRKUSHTIMI IM JETËSOR JANË LIBRAT-LETERSIA DHE FAMILJA

KURSE

MALLI DHE DASHURIA PËR ATDHE JANË FRYMËZIMI PASOSUR

 

Thotë Gëzim Ajgeraj ne bisedën që e zhvilluam për "Java ne Prizren". Gezim Ajgeraj është mërgimtari krijues i cili deri me tani ka botuar 8 libra dhe ka krijuur emër të nderuar në letrat shqipe. Në këtë intervistë ai foli për krijimtarinë e tij, për bindjet e tij për ardhmërinë e Kosovës dhe për shume ngjarje dhe momente te krijimturisë së tij letrare e shpirtërore. Ai si krijues ka një preferncë dhe mesazh që ne letersi te mënjanohen bërrylat dhe inatet personale, sepse kultura është mbi të gjitha . Parimet e njeriut janë virtyti i tij i larte. Ai thotë se përkushtim i tij jetësor janë librat-letërsia dhe familja

 

Java ne Prizren: Na jepni nje leternjoftim te shkurter ?

 

Gezim Ajgeraj: Kam lindur me 6 gusht të vitit 1967 në Malësi te Vërrinit. Shkollimin fillor e kam mbaruar në vendlindje kurse shkollën e mesme ne Prizren. Ne qytetin buze Lumbardhit c kam mbaruar vitin e pare te shkollës se lanë pedagogjike ne Prizren. Për shkak le kushteve ekonomike detyrohem te shkoje në Zvicër, ku dhjete vjet me pare e kam nisur "luftën" për sigurimin e ekzistencës se familjes... Por duke mos u pajtuar me fatin e mërgimtarit i cili punon vetëm sa për te ekzistuar, vazhdova zgjerimin njohurive ne lëmin e kompjuterizmit duke i ndjekur 6 semestra (21 muaj) ne lëmine e kom­pjuterizmit ne drejtimin e programimit le programeve për firma. Krahas kësaj me ka preokupuar letërsia. Me krijimtari letrare kum filluar që në bankat e shkollës fillore, ndërkaq ne vitin 1996 dola përpara lexuesve me librin e pare " Klithme malli." të botuar ne edicion te Rilindjes ne Prishtine. Deri me sot i kam botuar 6 vëllime me poezi, një Balade dhe një përmbledhje te urtive Verrinase (si bashkëautor). Që nga tetori i vitit 1999 jam anëtar i Lidhjes se Shkrimtareve te Kosovës.

 

Java ne Prizren : Përkohësisht jetoni ne Zvicër. Cila është jeta e mërgimtarit, shikuar nga këndi i poetit ?

 

Gëzim Ajgeraj: Është një fat tragjik. Larg atdheut përveq punës, në mërgim merremi edhe me krijimtari letrare e që për individin është shume vështirë. Mirëpo fale dëshirës dhe vullnetit ne jetën time, rrugës poetike i jap gjithmonë prioritet edhe përkundër lodhjeve dhe mundit që kemi, duke ia bashkangjitur kësaj edhe mallin për atd­heun. Por në anën tjetër është edhe një fat sepse mërgimi për mua është ai burimi i ideve frymëzuese të krijimtarisë sime. Ne këtë frymëzim hyn edhe malli dhe dashuria për atdheun.                

 

Java ne Prizren: Jeni mjaft produktiv në fushën e krijimtarisë. Deri me tash i keni botuar 6 libra me poezi. Çka është poezia për ju ?

 

Gëzim Ajgeraj : Poezia për mua është maja e letërsisë, nëpërmjet te cilës unë e shpreh dhembjen , mallin dhe dashurinë shpirtërore dhe njëkohësisht edhe vuajtjet e popullit tim. Duke e kultivuar poezi ne unë ndjej një zbrazje nga vetvetja apo një çlirim nga ai mall qe malli përvëlues me shoqëron ne përditshmërinë time.

 

Java ne Prizren : Përveç poezisë cilin zhanër tjetër te letërsisë e kultivoni ?

 

Gëzim Ajgeraj: Unë nuk dua të jem sekret në këtë kontekst, preferohet shumë në letërsi. Shkruaj në të gjitha zhanret e mundshme të shkrimit. Provoj nga të gjitha nga pak duke u munduar që ta paraqes gjithë atë qe ndodh përrreth meje dhe në atdheun tim. Pra shkruaj poezi, proze, letërsi për fëmijë, qoftë në poezi apo në tregime, urti. Përveç kësaj jam duke shkruar edhe një monografi për luftrat që ndodhen në Kosovë.

 

Java ne Prizren: Cila është klima letrare ne Zvicër ?

 

Gëzim Ajgeraj: Me fillimin e luftës ne Kosovë, ne mërgimtarët kemi qenë më tepër te preokupuar rreth asaj se çfarë po ndodh ndaj edhe në atë kohe kemi ngecur ca në aktivitetin letrar, por pas përfundimit të luftës kemi bërë riaktivizimin e Klubit letrar "Faik Konica" në Cyrih, përrëth te cilit jemi mledhur krijuesit shqiptar që jetojnë në Zvicër, por edhe ata që jetojnë në shtetet tjera të Europës. Egzistonë një bashkëpunim i mirë në mes krijuesve dhe ky bashkëpunim në kuadër të këtij klubi do të jep rezultate.

 

Java ne Prizren: Cila është pasqyra njëditore e jetës suaj në Zvicër ?

 

Gëzim Ajgreraj: Te ne banore i përhershëm është malli për vendlindjen, për atdheun. Një dite imja përafërsisht është e këtillë. Zgjohem në orën 4 e 30 te mëngjesit. Shkoj në punë dhe kthehem në orën 13. Pasdreken e kaloj pranë librave duke lexuar apo edhe me pendë në dorë. Pas darke i përcjellë lajmet më të reja nga Kosova. Natyrisht as familjen nuk e harrojë. Pra përkushtimi imë përveç punës tetëorëshe, është libri, letërsia dhe familja.

 

 

Java ne Prizren: Këto ditë jeni në pushime ne vendlindje. Cilat janë përshtypjet për jetën këtu?

 

Gëzim Ajgeraj: Zhvillimet ne Kosovë, mendoj se këtë vit nuk shkojnë me ritmin e dy viteve te mëparshme. Unë nuk pajtohem me ata qe thonë se punët në Kosove po shkojnë mire...unë jam pak i rezervuar ne këtë drejtim, sepse po e përsëris është bindje imja se ai hovi i dy viteve te shkuara është ndalur ca. Këtë mund ta them edhe nga këndi i zhvillimit te Kosovës, edhe nga ai i rindërtimit te saj dhe zhvillimeve tjera ne sferat e ndryshme te jetës këtu.

 

 

Java ne Prizren: Cili është mendimi juaj, a shkojnë bashkë krijimtaria letrare dhe politika duke marrë parasysh se në jetën politke në Kosovë janë angazhuar shumë krijues.

 

Gëzim Ajgeraj: Do të ishte më mirë që secili ta kishte vendin e vet. Politikani të merrej me politikë ndërsa letrari me letërsi, sepse këto të dyja unë mendoj se në asnjë mënyre nuk shkojnë bashkë. Letërsia nuk e duron politizimin. Më këtë rast do ta citoj një mikun tim gjerman kur me thotë: "Më duket se letërsia e juaj në Kosovë është ca e politizuar”. Por unë për vete jam mund­uar t'i ik këtyre politizimeve. Nga europianët letërsia jonë mund të kuptohet si e politizuar, sepse vetë jeta jone dhe vetë statusi i pazgjidhur i çeshtjes shqiptare në Ballkan në është infiltruar nganjëherë edhe në letërsi. Por, unë si individ, mundohem ta ruaj drejtimin tim letrarë dhe mendoi se ja kam arritur qëllimit në mënyrë që ajo letërsi të jetë jetëgjatë.

 

Java ne Prizren: Çka mendoni për kulturën prizrenase në përgjithësi dhe për krijuesit në veçanti ?

 

 

Gëzim Ajgeraj: Kur flasim për kulturën në përgjithësi ndoshta edhe mund të gaboj për shkak te mos-informimit të plotë për rrjedhat me të reja, ndërsa për krijuesit ne veçanti jam ca i rezervuar. Prizreni ka krijues të mirë, nëse duan ata, por këtu do të doja që bërrylat dhe inatet t`i eleminonin dhe letërsinë ta marrin si rrugë pa ngjyrime politike

 

Java ne Prizren: Cilat janë motivet që dominojnë në krijimtarinë tuaj dhe ne cilën kohe me shpesh ju viziton muza poetike?

 

Gezimi Ajgeraj: Muza poetike në mua është banore e përhershme për arsyen se ne mërgimtarët vazhdimisht jemi me emocione të mallit për atdheun që ne ndodhemi larg, kështu që brenda një kohe të shkurtër kam qenë mjaft produktiv, duke mos fshehur edhe atë se kam edhe mbi dhjetë libra të pabotuar që e presin ditën. Sa i përket motiveve, kryesoret që dominojnë në krijimtarinë time janë: Atdheu, dashuria, malli për vendlindjen etj.

              

Java ne Prizren: A do te na sjell Gezimi ndonje krijim nga jeta ne Zvicer ?

 

Gezim Ajgeraj: Një roman gjithësesi. Por mendoj se me duhet edhe ca kohë për trajtimin e temave që do të mund t'i sjell nga jeta në Zvicër.

 

Java ne Prizren: Cili eshte Gëzim Ajgeraj ne jeten private?

 

Gezimi Ajgeraj: Kam dy fëmije. Artanin 15 dhe Ardianin 14 yjeç dhe shoqen time me te cilën kam një harmoni te plotë.

 

   Java ne Prizren: Deri me tani i keni te botuar 8 libra. Cilat jane planet e juaja ne fushen e botimit?

 

Gezim Ajgeraj: Për këtë vit shpresoj ta nxjerr nga shtypi një dramë me tematike luftërat e shekullit që shkuan në rajonin e Vërrinit dhe të Prizrenit dhe një roman për fëmijë. Në ndërkohë besoj se do t'i kryej dy monografitë që kam filluar t'i shkruaj për luftën në Vërri. Ndërkaq ne vitin 2002 me shumë do te punojë në letërsine për fëmijë.

 

Java ne Prizren: Cka do te shtonit per fund?

 

Gezim Ajgeraj: E përshendes stafm drejtues te Javores prizrenase për punën e mirë që është duke e bërë dhe qytetarët e mi shumë të nderuar dhe të çmuar.

 

                                         Bisedën e bëri; Rami BERISHA

 

 

*Intervistën e botoi gazeta “Java në Prizren”, viti 2, numri 46-47, 5 shtator 2001, (Të cilën editoi gazetari dhe publicisti Qazim Thaqi).

 

1999